ABD, artan hükümet karşıtı gösteriler ve çatışmalar arasında İran'ı uyardı

Cumartesi 10 Ocak 2026 - 09:54

ABD Başkanı Donald Trump, Cuma günü yaptığı açıklamada, hükümet karşıtı gösterilerin ülke genelinde yayılması ve yetkililerin dış dünyayla iletişimi kesmeye çalışmasıyla İran'ın derinleşen bir krizle karşı karşıya olduğunu söyledi. Birçok şehirde yaşanan huzursuzluğu gösteren videoların internette yayılmasıyla birlikte konuşan Trump, protestoların boyutunun, bir zamanlar devletin sıkı kontrolü altında olduğu düşünülen bölgelerin artık hükümetin elinden kaydığını gösterdiğini belirtti.

Haziran ayında İran'a hava saldırıları emri veren ve daha fazla eylem tehdidinde bulunan Trump, Tahran'a göstericilere karşı güç kullanılmaması konusunda uyarıda bulunarak sert bir mesaj verdi. Washington'un gelişmeleri yakından izlediğini ve artan şiddet haberleri karşısında protestocuların güvenliği konusunda endişe duyduğunu ifade etti.

Bu arada İranlı yetkililer kontrolü yeniden sağlamaya çalıştı. Televizyonda yayınlanan bir konuşmada, Yüksek Lider Ayetullah Ali Hamaney birlik çağrısında bulundu ve yabancı etki altında gerçekleştirilen şiddet eylemlerini kınadı. Göstericileri Amerika Birleşik Devletleri'nin çıkarlarına hizmet etmekle suçlayan ve devletin kamu mallarına yönelik saldırılara müsamaha göstermeyeceğini belirten yetkili, ayaklanmayı ülkeyi istikrarsızlaştırmaya yönelik dış bir komplonun parçası olarak nitelendirdi.

İnsan hakları örgütleri, bedelin yüksek olduğunu söylüyor. İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı'na göre, Aralık ayı sonlarında başlayan gösterilerden bu yana, protestocular ve güvenlik güçleri mensupları da dahil olmak üzere en az 62 kişi öldürüldü. İran devlet medyası çatışmaları kabul etti ve birkaç polis memurunun öldüğünü bildirirken, yangın ve sokak şiddeti görüntülerini yayınladı.

Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan meşru ekonomik şikayetlerin ele alınması gerektiğinden bahsetse de, güvenlik yetkilileri sert bir tavır sergiledi. Tahran sakinleri, yetkililerin isyancı olarak nitelendirdikleri kişilere karşı kararlı bir şekilde hareket edeceklerini vaat etmesiyle, polisten çatışmaların muhtemel olduğu bölgelerden uzak durmaları yönünde uyarılar aldıklarını bildirdi.

Ayaklanma başlangıçta ekonomik baskılar, özellikle de Tahran'daki esnafı kızdıran ve hızla daha geniş çaplı protestolara dönüşen riyaldeki keskin düşüş nedeniyle tetiklendi. Buna karşılık, hükümet, Netblocks adlı izleme grubuna göre, bir günden fazla süren geniş çaplı bir internet kesintisi uyguladı ve bağlantıyı normal seviyelerin çok altına düşürdü. Telefon hizmetleri aksadı ve uçuşlar iptal edildi, bu da ülkeyi fiilen tecrit etti.

Bu önlemlere rağmen, Tahran ve diğer bölgelerde protestocuların sloganlar attığını ve ateş yaktığını gösteren videolar ortaya çıkmaya devam etti. Büyük bir Beluç nüfusuna sahip Zahedan şehrinde, Cuma namazından sonra yapılan bir protesto yürüyüşüne ateş açıldığı ve birkaç kişinin yaralandığı bildirildi.

İranlı yetkililer, huzursuzluğu yabancı müdahaleye bağlayarak, ABD ve İsrail'i şiddeti teşvik etmekle suçladı. Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, Lübnan ziyaretinde bu iddiaları tekrarladı, ancak doğrudan askeri müdahale olasılığını küçümsedi. ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, açıklamalarını İran'ın iç sorunlarından dikkati dağıtma girişimi olarak değerlendirdi.

Krize bir katman daha ekleyen İran'ın eski şahının sürgündeki oğlu Rıza Pehlevi, İranlıları sokaklara çıkmaya çağırdı ve Trump'tan kamuoyu önünde destek istedi. Trump şu ana kadar Pehlevi ile görüşmeyi reddetse de, analistler çağrılarının bazı protestocularda yankı bulduğunu ve bunun da hükümetin interneti kapatma kararına katkıda bulunmuş olabileceğini söylüyor.

Konuşmasında Hamaney, bu tür çağrıları reddederek, göstericileri yabancı liderleri memnun etmek için kendi mahallelerini tahrip etmekle suçladı; kalabalıklar ise ABD'yi kınayan sloganlar attı.