ABD, Hukuki Engellere ve Küresel Sağlık Krizine Rağmen DSÖ'den Ayrılıyor

Perşembe 22 Ocak 2026 - 12:15

ABD, hem iç hem de küresel sağlık çabalarına zarar vereceği ve Washington'ın BM kuruluşuna yaklaşık 260 milyon dolarlık ödenmemiş borcunu ödemesini gerektiren ABD yasasını ihlal edebileceği uyarılarına rağmen, Perşembe günü Dünya Sağlık Örgütü'nden (DSÖ) resmen çekilmeye hazırlanıyor.

Başkan Donald Trump, 2025 başkanlığının ilk gününde bir başkanlık kararnamesiyle DSÖ'ye bu kararı bildirdi.

ABD yasaları, çekilmenin yürürlüğe girmesi için bir yıllık bildirim süresi ve tüm borçların tam olarak ödenmesini şart koşuyor.

Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Perşembe günü yaptığı açıklamada, yönetimin DSÖ'yü kritik bilgileri kontrol altına alma, yönetme ve paylaşma konusunda başarısız olmakla sorumlu tuttuğunu ve bu ihmalin ABD'ye trilyonlarca dolara mal olduğunu söyledi.

Sözcü, başkanın, ABD hükümetinin kuruluşa gelecekteki fon, destek veya kaynak transferlerini durdurma yetkisini kullandığını da ekledi.

“Amerikan halkı bu kuruluşa fazlasıyla para ödedi ve bu mali darbe, kalan yükümlülüklerin ön ödemesinin çok ötesine geçiyor,” diye belirtti sözcü e-posta yoluyla yaptığı açıklamada.

Geçtiğimiz yıl boyunca, DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus da dahil olmak üzere birçok küresel sağlık uzmanı, yeniden düşünülmesi çağrısında bulundu.

Ghebreyesus, bu ayın başlarında düzenlediği basın toplantısında gazetecilere, “Umarım ABD yeniden düşünür ve DSÖ'ye yeniden katılır,” dedi. “DSÖ'den çekilmek Amerika Birleşik Devletleri için bir kayıp ve dünyanın geri kalanı için de bir kayıptır.”

DSÖ ayrıca, Amerika Birleşik Devletleri'nin 2024 ve 2025 yılları için ödemesi gereken ücretleri henüz ödemediğini de belirtti.

DSÖ sözcüsü Reuters'e e-posta yoluyla yaptığı açıklamada, üye devletlerin Şubat ayında DSÖ'nün yürütme kurulu toplantısında ABD'nin ayrılışını ve bunun nasıl ele alınacağını görüşeceğini söyledi.

Washington'daki Georgetown Üniversitesi'nde Küresel Sağlık Hukuku O'Neill Enstitüsü'nün kurucu direktörü ve DSÖ'nün yakın bir gözlemcisi olan Lawrence Gostin, "Bu, ABD yasalarının açık bir ihlalidir," dedi. "Ancak Trump'ın bundan kurtulması çok muhtemel."

Davos'taki Dünya Ekonomik Forumu'nda Reuters'e konuşan, Gates Vakfı Başkanı ve küresel sağlık girişimlerinin ve DSÖ'nün çalışmalarının önemli bir finansörü olan Bill Gates, ABD'nin kısa vadede fikrini değiştirmesini beklemediğini söyledi.

Gates, "ABD'nin yakın gelecekte DSÖ'ye geri döneceğini sanmıyorum," dedi ve fırsat verildiğinde DSÖ'yü savunacağını ekledi. "Dünyanın Dünya Sağlık Örgütü'ne ihtiyacı var."

DSÖ için ABD'nin ayrılması bir bütçe krizine yol açarak, kurumun yönetim ekibini yarıya indirmesine, programları küçültmesine ve departmanlar genelinde bütçeleri azaltmasına neden oldu.

Washington, geleneksel olarak BM sağlık kuruluşunun en büyük finansal destekçisi olmuş ve toplam fonlamasının yaklaşık %18'ini karşılamıştır.

DSÖ'nün ayrıca yıl ortasına kadar personelinin yaklaşık dörtte birini azaltması bekleniyor. Kuruluş, geçtiğimiz yıl boyunca ABD ile çalışmaya ve bilgi paylaşmaya devam ettiğini, ancak bu işbirliğinin gelecekte nasıl işleyeceği belirsizliğini koruduğunu belirtti.

Küresel sağlık uzmanları, çekilmenin ABD, DSÖ ve dünya için riskler oluşturduğunu söylüyor.

ABD merkezli kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan Bloomberg Philanthropies'in halk sağlığı programı lideri Kelly Henning, "ABD'nin DSÖ'den çekilmesi, dünyanın sağlık tehditlerini tespit etmek, önlemek ve bunlara yanıt vermek için güvendiği sistemleri ve işbirliklerini zayıflatabilir" dedi.