Birincil Ormanların Yok Edilmesi Küresel İklim Hedeflerini Tehdit Ediyor

Pazar 17 Mayıs 2026 - 12:59

Türkiye'deki bilim insanları, dünya genelinde birincil ormanların hızla yok edilmesinin, gezegenin karbonu emme doğal yeteneğini zayıflattığı ve iklim değişikliğiyle mücadeledeki uluslararası çabaları ciddi şekilde baltalayabileceği konusunda uyarıyor.

Dünya Kaynakları Enstitüsü'nün yakın tarihli bir analizi, tropikal birincil orman kaybının 2025 yılında bir önceki yıla göre %36 azaldığını ortaya koydu. Bu düşüşe rağmen, yıl içinde yaklaşık 4,3 milyon hektar tropikal orman yok oldu; bu da on yıl öncesine kıyasla keskin bir artışı temsil ediyor.

Rapor, çeşitli ülkelerde önemli kayıpları vurguladı. Orman alanındaki en büyük düşüş Brezilya'da kaydedildi, onu Bolivya, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Endonezya izledi. Peru, Kamerun, Madagaskar, Kolombiya, Laos ve Malezya'da da ek kayıplar bildirildi; bu da dünyanın en biyolojik çeşitliliğe sahip ekosistemlerinden bazıları üzerindeki artan küresel baskıyı yansıtıyor.

İstanbul Üniversitesi-Çerrahpaşa Ormancılık Fakültesi Orman Mühendisliği Bölümü Başkanı Doğanay Tolunay, bakir ormanların, insan faaliyetlerinden etkilenmemiş veya uzun süreler boyunca doğal olarak kendini yenileyerek ekolojik dengelerini korumuş ekosistemler olduğunu söyledi. Bu ormanların, biyoçeşitliliğin korunmasında ve karbon depolama yoluyla iklimin düzenlenmesinde çok önemli bir rol oynadığını belirtti.

Tolunay'a göre, bakir ormanlar dünya genelinde yaklaşık 1,18 milyar hektarlık bir alanı kaplıyor ve bu da dünyanın ormanlık alanlarının neredeyse üçte birini oluşturuyor. Bu ormanların en büyük payı Avrupa'da bulunurken, onu Güney Amerika ve Kuzey ve Orta Amerika takip ediyor. Ayrıca Rusya, Brezilya ve Kanada'nın dünya genelinde en büyük bakir orman rezervlerine sahip olduğunu ekledi.

Bilim insanı, ormansızlaşmanın ağaç kesimi, madencilik, tarımsal genişleme, kentleşme ve giderek daha yıkıcı hale gelen orman yangınları da dahil olmak üzere birçok faktörden kaynaklandığını açıkladı. Avrupa'da ağaç kesimi önemli bir neden olmaya devam ederken, Güney Amerika, Afrika ve Güneydoğu Asya'da tarım en önemli etken konumunda. Kuzey Amerika, Asya ve Okyanusya'da büyük ölçekli orman yangınları geniş çaplı hasara neden oluyor.

Tolunay ayrıca iklim değişikliğinin kendisinin de durumu kötüleştirdiğini vurguladı. Yükselen sıcaklıklar, uzun süreli kuraklıklar ve daha sık görülen kuru yıldırım fırtınaları, orman yangınlarının yoğunluğunu ve yayılmasını artırıyor. İklim değişikliğiyle bağlantılı böceklerin, mantarların ve istilacı türlerin önümüzdeki on yıllarda kadim ormanlar için ek tehditler oluşturmasının beklendiği konusunda uyardı.

Uzman, özellikle Amazon ve Kanada ve Rusya gibi bölgelerdeki boreal ormanlar olmak üzere büyük orman ekosistemlerinin sürekli tahribatının, geri dönüşü olmayan iklimsel dönüm noktalarını tetikleyebileceği konusunda uyardı. Bunlar arasında hızlanan buz erimesi, mercan beyazlaması ve okyanus dolaşım sistemlerinde bozulmalar yer alıyor.

Bu ormanların ortadan kaybolmasının, gezegenin karbon emme kapasitesini ciddi şekilde azaltacağını ve fosil yakıt kullanımını azaltmak veya karbon yakalama teknolojilerini genişletmek gibi önlemlerle bile iklim hafifletme çabalarını çok daha az etkili hale getireceğini savundu. Tolunay, ormanları korumanın sadece iklim değişikliğini yavaşlatmak için değil, aynı zamanda biyolojik çeşitliliği korumak ve habitat tahribatıyla bağlantılı ortaya çıkan hastalıkların risklerini azaltmak için de gerekli olduğunu ekledi.