BM, COVID-19 derslerinden sonra küresel pandemi hazırlığını güçlendirmeye çağırıyor

Birleşmiş Milletler, ülkeleri COVID-19'un derslerini küresel sağlık hazırlığında kalıcı iyileştirmelere dönüştürmeye zorlayarak, bir sonraki büyük salgının hükümetlerin siyasi taahhütleri pratik kapasiteye dönüştürüp dönüştürmediğini test edeceğini uyardı.

Bu çağrı, 25 Eylül'de New York'taki BM Genel Merkezi'nde yapılan pandemi önleme, hazırlık ve yanıt konulu yüksek düzeydeki toplantıda yapıldı. Toplantı, uluslararası iş birliğini, sağlık sistemlerini güçlendirmeye ve gelecekteki halk sağlığı acil durumlarıyla başa çıkmak için gerekli araçlara eşit erişimi sağlamaya odaklandı.

Pandemi derslerinden kalıcı hazırlığa

BM Genel Sekreter Yardımcısı Amina J. Mohammed tarafından iletilen bir mesajda, Genel Sekreter António Guterres, COVID-19 krizinin küresel bir sağlık acil durumuna yönelik ulusal yaklaşımların sınırlarını gösterdiğini vurguladı.

Şimdi, dedi, pandeminin deneyimini geçici önlemler yerine kalıcı hazırlığa dönüştürmek ana zorluktur; bu önlemler yalnızca bir salgın yayılmaya başladığında devreye girmektedir.

Bu, sağlık sistemlerini güçlendirmeyi, ön cephe ve topluluk sağlık çalışanlarını desteklemeyi, bilimsel kapasiteyi geliştirmeyi ve ülkelerin ortaya çıkan tehditleri uluslararası kriz haline gelmeden önce tespit edip yanıt verebilmelerini sağlamayı içerir.

BM yüksek düzeydeki toplantısı, bu hedeflere yönelik siyasi taahhüdü yenilemek için tasarlanmıştır. Teması, çok taraflı iş birliği, dayanışma ve eşitliğe özel bir vurgu yapmıştır.

Ebola, devam eden savunmasızlıkları vurguluyor

Tartışmanın aciliyeti, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki devam eden Ebola salgını ile vurgulanmaktadır.

Dünya Sağlık Örgütü, 25 Eylül'de salgının yedi eyalette 63 sağlık bölgesine yayıldığını bildirdi. 23 Eylül itibarıyla, ülke 7.890 onaylı vaka ve 3.799 ölüm kaydetmiştir; bu veriler DSÖ'ye aittir.

Salgın, gözetim, laboratuvar kapasitesi, hızlı tespit ve iyi donanımlı sağlık çalışanlarının pandemi hazırlığında neden merkezi bir yere sahip olduğunu göstermektedir.

DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus da, epidemiyi kontrol altına almak için topluluk katılımı ve ön cephe yanıt çabalarının önemini vurgulamıştır.

Küresel pandemi çerçevesinin bir sonraki aşaması

2023'teki ilk BM yüksek düzeydeki pandemi hazırlığı toplantısından bu yana, hükümetler uluslararası sağlık mimarisini güçlendirmek için birkaç adım atmıştır.

Bunlar arasında Uluslararası Sağlık Tüzüğü'nde değişiklikler ve 2025'te DSÖ Pandemi Anlaşması'nın kabulü bulunmaktadır. Bu anlaşma, gelecekteki pandemiler öncesinde ve sırasında iş birliği için daha güçlü bir çerçeve sağlamayı amaçlamaktadır.

Ancak, o çerçevenin önemli bir bileşeni hâlâ müzakere aşamasındadır.

Patogen Erişimi ve Faydaların Paylaşımı sistemi, kısaca PABS, pandemi potansiyeline sahip patojenlerin ve genetik sıralama bilgilerinin hızlı ve adil paylaşımına yönelik kurallar oluşturmayı amaçlamakta, aşılar, ilaçlar ve tanı araçları gibi faydaların adil bir şekilde paylaşılmasını sağlamaktadır.

DSÖ üye devletleri, Eylül ayında Cenevre'de yapılan sekizinci çalışma grubu toplantısında PABS ekinin müzakerelerini ilerletmiştir. Sonuçların, Mayıs 2027'de veya potansiyel olarak daha önce özel bir oturum aracılığıyla Dünya Sağlık Meclisi'ne sunulması beklenmektedir.

Finansman, merkezi bir zorluk olmaya devam ediyor

BM için, hazırlık yalnızca bir kriz başladığında serbest bırakılan acil durum fonlamasına dayanamaz.

Guterres, özellikle topluluk düzeyinde sağlık sistemlerine öngörülebilir ve sürdürülebilir yatırım çağrısında bulunmuştur. Bu sistemler, olağandışı sağlık olaylarını tanımlama, yayılmayı izleme ve salgınları kontrol altına alma konusunda kritik bir rol oynamaktadır.

BM, gözetim, laboratuvar altyapısı, sağlık sistemi kapasitesi ve finansman konularında kalıcı zayıflıkları da belirlemiştir. 2026 toplantısı için yapılan arka plan değerlendirmesi, parçalı fonlama ve tıbbi ürünlere eşit erişimin küresel hazırlığı karmaşık hale getirmeye devam ettiğini belirtmiştir.

Sağlık güvenliği, insan sağlığının ötesine uzanır

Pandemi hazırlığı tartışmasında vurgulanan bir diğer öncelik, insan sağlığını hayvan ve çevre sağlığı ile bağlayan “Tek Sağlık” yaklaşımıdır.

Bu yaklaşım, bulaşıcı hastalıkların insanların, hayvanların ve ekosistemlerin kesişiminde ortaya çıkabileceğini yansıtmaktadır. Bu nedenle, hazırlığı güçlendirmek, insan sağlığını izole bir alan olarak ele almak yerine farklı bilimsel ve kurumsal sektörler arasında iş birliğini gerektirmektedir.

Eşit erişim bir diğer anahtar unsurdur. COVID-19 deneyimi, aşılar, tanılar, tedaviler ve diğer tıbbi araçlara erişimdeki farklılıkların küresel sağlık acil durumunun etkisini nasıl şekillendirebileceğini göstermiştir.

COVİD-19'u kolektif hafızada tutmak

BM Genel Kurul Başkanı Khalilur Rahman, COVID-19 deneyiminin kamu hafızasından silinmesine izin verilmemesi konusunda da uyardı.

25 Eylül'deki toplantıda yaptığı konuşmada, Rahman, pandemiyi işaret eden insan kayıplarını, aşırı yüklenen sağlık hizmetlerini, bozulan ekonomileri ve kapanan okulları hatırlatmıştır. Bu deneyimlerin, bir sonraki büyük salgın meydana gelmeden önce neyin işe yaradığını, neyin başarısız olduğunu ve neyin değişmesi gerektiğini belirlemek için incelenmesi gerektiğini savunmuştur.

Bu bakış açısına göre ders, pandemi hazırlığının geçici bir acil durum programı olarak değil, sıradan sağlık sistemlerine entegre edilmesi gerektiğidir.

Güvenilir veriler, eğitimli sağlık profesyonelleri ve aşılar, tanılar ve tedavilere erişim, dolayısıyla hem günlük sağlık güvenliğinin hem de acil yanıtın bir parçasıdır.

Uluslararası iş birliği testi

BM toplantısı, hükümetlerin küresel pandemi çerçevesinin bazı kısımlarını güçlendirdiği ancak finansman, uygulama ve eşit erişim konularında hâlâ çözülememiş sorularla karşı karşıya olduğu bir zamanda gerçekleşmektedir.

DSÖ Pandemi Anlaşması üzerindeki son gelişmeler, yasal bir temel sağlarken, devam eden PABS müzakereleri de bazı mekanizmaların devreye alınması açısından önemlidir. DSÖ, PABS ekinin patojen materyalleri ve sıralama bilgilerinin zamanında paylaşımını sağlamayı ve bu erişimi faydaların eşit paylaşımı ile ilişkilendirmeyi amaçladığını belirtmektedir.

Birleşmiş Milletler ve DSÖ için, hedef bu nedenle yalnızca belirli bir hastalığa hazırlık olmaktan daha geniştir. Bu, gelecekteki çeşitli tehditlere yanıt verebilecek sağlık sistemleri ve uluslararası mekanizmalar inşa etmekle ilgilidir.

COVID-19 pandemisi, hazırlıksız olmanın sonuçlarını ortaya çıkardı. Mevcut zorluk, bir sonraki küresel salgının, ülkelerin daha güçlü gözetim, daha iyi donanımlı sağlık sistemleri, daha güvenilir finansman ve iş birliği mekanizmaları ile hazır bulunmasını sağlamaktır.