COP17: Küresel Doğa Yenileme Çabaları BM 2030 Hedeflerinin Gerisinde Kalıyor

Hasar görmüş ekosistemleri onarma çabaları dünya genelinde genişliyor ve şu anda 149 ülkede yaklaşık 252 milyon hektar kara ve su alanı yenilenme sürecinde. Ancak, Birleşmiş Milletler'in yeni bir değerlendirmesi, bugüne kadar elde edilen ilerlemenin 2030 yılına kadar uluslararası çevresel taahhütleri karşılamak için yetersiz olduğunu uyarıyor.

29 Ekim'de Ermenistan'ın Erivan kentinde düzenlenen BM Biyoçeşitlilik Konferansı'nda (COP17) yayımlanan Doğanın Geri Dönüşü raporu, farklı ekosistem türleri arasındaki yenileme girişimlerinin ilk kapsamlı küresel değerlendirmesini sunuyor. Bu rapor, Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve Biyoçeşitlilik Sözleşmesi Sekretaryası tarafından hazırlandı.

Devam eden yenileme projelerinin kapladığı alan, Arjantin, Cezayir veya Kazakistan ile karşılaştırılabilir boyutta olup, çevresel bozulmayı tersine çevirme konusundaki uluslararası çabaların ölçeğini göstermektedir. Yine de rapor, ülkelerin önümüzdeki dört yıl içinde taahhütlerini yerine getirebilmesi için mevcut hızın önemli ölçüde artması gerektiğini vurguluyor.

Kara yenileme, su yenilemesinden daha hızlı ilerliyor

Bulgular, ekosistemler arasında önemli farklılıklar olduğunu ortaya koyuyor. Kara ortamları, belgelenmiş yenileme çabalarının büyük çoğunluğunu oluşturarak yaklaşık 232 milyon hektar alanı kaplıyor.

Buna karşılık, yenileme girişimleri yaklaşık 11 milyon hektar iç su ekosistemini ve 5.7 milyon hektar deniz ve kıyı ortamını kapsamaktadır. Bu alanlar, çevresel bozulmadan en fazla etkilenen alanlar olmasına rağmen, özellikle savunmasız kalmaya devam etmektedir.

Dengesizlik, biyoçeşitliliğin korunması için büyük bir zorluk teşkil etmektedir. Nehirler, sulak alanlar, kıyı habitatları ve deniz ekosistemleri, yaban hayatı popülasyonlarını koruma, balıkçılığı destekleme, su kaynaklarını güvence altına alma ve toplulukları çevresel tehlikelerden koruma konularında hayati roller oynamaktadır.

Rapor ayrıca, sınırlı izleme ve raporlama nedeniyle su ortamlarındaki yenileme faaliyetlerinin düşük tahmin edilebileceği konusunda uyarıyor.

2030 Öncesinde Büyük Bir Finansal Zorluk

Uluslararası yenileme taahhütlerini yerine getirmek, önemli ölçüde bir yatırım artışı gerektirecektir. BM değerlendirmesine göre, ekosistem yenilemesi için yıllık finansmanın 2030 yılına kadar yaklaşık 64 milyar dolardan 296 milyar dolara çıkması gerekmektedir.

Bu, dört katından fazla bir artışı temsil edecek ve finansmanı çevresel iyileşmeyi artırmanın başlıca engellerinden biri haline getirecektir.

Rapor, özel yatırımcıların daha güçlü katılımını ve sürdürülebilir kamu finansmanını talep etmektedir. Ayrıca, yenileme projelerinin izole müdahaleler olarak ele alınmak yerine ekonomik planlama, tarımsal uygulamalar ve uzun vadeli çevresel yönetimle entegre edilmesinin önemini vurgulamaktadır.

Ekolojik değerlerinin ötesinde, yenileme programları istihdam yaratabilir, yerel geçim kaynaklarını güçlendirebilir ve iklimle ilgili risklere karşı dayanıklılığı artırabilir. Yenileme girişimleriyle şu anda bir milyondan fazla yeşil iş bağlantılıdır ve BM, bu sektörün 2030 yılına kadar dünya genelinde 32 milyon iş yaratabileceğini tahmin etmektedir.

Çin Belgelenmiş Kara Yenilemesinde Önde

Yenileme projelerinin coğrafi dağılımı dengesiz kalmaya devam etmektedir. Asya, yaklaşık 192.2 milyon hektar ekosistemle yenileme sürecindeyken, Afrika 36.3 milyon hektar ile ikinci sıradadır.

Çin, yaklaşık 127.4 milyon hektar ile en büyük kara yenileme alanını bildirmiştir. Moğolistan ve Kazakistan da önemli yenileme faaliyetleri bildiren ülkeler arasındadır.

Bu rakamlar, belgelenmiş programların ölçeğini ve ulusal raporlama kapasitesi, arazi alanı ve yenileme öncelikleri arasındaki farklılıkları yansıtmaktadır. Bunlar, genel çevresel performansın doğrudan bir ölçüsü olarak yorumlanmamalıdır.

Başarılı yenileme, projelerin kapsadığı hektar sayısını artırmaktan daha fazlasını gerektirir. Uzun vadeli sonuçlar, ekosistemlerin biyoçeşitliliklerini geri kazanması, doğal işlevlerini yeniden kazanması ve çevresindeki topluluklar için temel kaynakları sağlamaya devam etmesiyle ilişkilidir.

Biyoçeşitlilik Taahhütleri Kritik Bir Son Tarihle Karşı Karşıya

Yenileme çabası, 2022'de kabul edilen Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi ile yakından bağlantılıdır. Anlaşma, 2030 yılına kadar bozulmuş kara, tatlı su, deniz ve kıyı ekosistemlerinin en az %30'unun etkili bir şekilde yenilenmesini öngörmektedir.

BM değerlendirmesi, dünyanın bu hedefe ulaşma yolunda olmadığını göstermektedir. Hedefe ulaşmak, daha hızlı uygulama, daha güvenilir izleme ve hükümetler, işletmeler ve yerel topluluklar arasında sürdürülebilir işbirliği gerektirecektir.

Ekosistemlerin yenilenmesi, iklim eylemine de katkıda bulunabilir. Raporun alıntıladığı araştırmalar, küresel öncelikli alanların yalnızca %15'inin rehabilite edilmesinin, Sanayi Devrimi'nden bu yana biriken karbondioksit emisyonlarının %30'unu yakalayıp depolamaya yardımcı olabileceğini ve tahmin edilen tür yok oluşlarının %60'ını önleyebileceğini öne sürmektedir.

Ancak, yenileme, daha fazla çevresel yıkımı önleme çabalarını ikame edemez. Mevcut habitatların korunması, ekosistem bozulmasının nedenleriyle yüzleşilmesi ve yerel ve Yerli toplulukların karar alma süreçlerine katılımının sağlanması, kalıcı sonuçlar elde etmek için gereklidir.

COP17 Uygulamayı Gözler Önüne Seriyor

Raporun COP17 sırasında yayımlanması, uluslararası taahhütleri ölçülebilir sonuçlara dönüştürme zorluğunu biyoçeşitlilik konusundaki tartışmaların merkezine yerleştiriyor.

2030 son tarihine yaklaşırken, bulgular, halihazırda devam eden yenileme çabalarının ölçeği ile küresel hedeflere ulaşmak için gereken hız arasındaki artan boşluğu vurgulamaktadır. 149 ülkede projelerin genişlemesi, çevresel iyileşmenin mümkün olduğunu gösterse de, ilerleme bölgeler ve ekosistemler arasında dengesiz kalmaktadır.

Bir sonraki aşama, hükümetlerin yeterli kaynakları harekete geçirebilmesi, çevresel korumaları güçlendirebilmesi ve yenileme çabalarının kalıcı ekolojik faydalar sağlamasını garanti edebilmesine bağlı olacaktır.

Birleşmiş Milletler için acil öncelik, izole girişimlerin ötesine geçmek ve doğanın yenilenmesi ve korunmasının sürdürülebilir bir küresel taahhüt haline geldiği daha geniş bir ekonomik modele geçmektir.