Fas, 2032 yılına kadar kamu maliyesi reformu için beş öncelik belirledi

Fas, önümüzdeki yıllarda kamu maliyesinin yönetim biçimini yeniden şekillendirmeye hazırlanıyor. 2032 yılına kadar uzanan yeni stratejik çerçeve, bütçe yönetimini ekonomik ve sosyal politika hedefleriyle daha yakın bir şekilde bağlantılı hale getirmeyi amaçlıyor.

2026 Nisan ayında Ekonomi ve Maliye Bakanlığı tarafından kabul edilen Kamu Mali Yönetimi Reformu Stratejik Çerçevesi (CSR-PFM), 2024 PEFA değerlendirmesine dayanıyor ve birkaç devam eden reform girişimini daha birleşik bir yaklaşımla bir araya getirmeyi hedefliyor. Çerçeve, beş stratejik sütun ve 16 öncelikli yön etrafında yapılandırılmıştır.

Bireysel reformlardan birleşik bir çerçeveye

Yeni yol haritası, Fas'ın kamu mali yönetim sistemi üzerindeki yıllarca süren değişimlerin ardından geldi. 2020-2022 dönemini inceleyen PEFA 2024 değerlendirmesi, bütçe güvenilirliği, bütçe hazırlığı ve harcama uygulaması gibi alanlarda ilerlemeleri vurgularken, aynı zamanda daha fazla iyileştirme yapılabilecek alanlara da dikkat çekti.

Çerçeve, Ekonomi ve Maliye Bakanlığı, Sayıştay, Parlamento ve diğer kamu kurumlarının katılımıyla yapılan istişareler aracılığıyla geliştirilmiş olup, Dünya Bankası, Afrika Kalkınma Bankası, Avrupa Birliği ve Fransız Kalkınma Ajansı'ndan teknik ve mali destek almıştır. Süreç, daha önce farklı kamu mali yönetimi alanlarında yürütülen reformlar arasında bir ortak teşhis oluşturmayı ve koordinasyonu geliştirmeyi amaçlamıştır.

Ortaya çıkan strateji, beş iç içe geçmiş öncelik etrafında inşa edilmiştir: performans, sürdürülebilirlik, şeffaflık, kapsayıcılık ve reformların koordinasyonu ile değişim yönetimi.

Performans, merkezi bir bütçe ilkesi haline geliyor

İlk sütun, kamu kaynakları ile ölçülebilir sonuçlar arasındaki bağı güçlendirmeye odaklanmaktadır.

Bu yaklaşım, Fas'ın Mali Kanununa ilişkin Organik Yasası ile başlatılan dönüşümü genişletmektedir. Bu yasa, bütçe yönetimini öncelikle girdi ve harcama kategorileri etrafında organize edilen bir sistemden, giderek programlar ve performansa dayalı bir yapıya kaydırmıştır. Ekonomi ve Maliye Bakanlığı, performansa dayalı yönetimi ülkenin bütçe reformunun merkezi sütunlarından biri olarak tanımlamaktadır.

Yeni çerçeve, performansa dayalı bütçelemenin daha da geliştirilmesini, sonuçların, maliyetlerin ve alternatif bütçe senaryolarının daha fazla dikkate alınmasını talep etmektedir. Ayrıca, kamu mali yönetiminin kapsamını, kamu yatırımlarının politika öncelikleriyle daha yakın bir şekilde uyumlu hale getirilmesini sağlamak için devlet mülkiyetindeki işletmelerin performansını da içerecek şekilde genişletmeyi önermektedir.

Mali sürdürülebilirlik ön plana çıkıyor

İkinci sütun, kamu maliyesinin uzun vadeli sürdürülebilirliğini ele almaktadır.

Strateji, yalnızca yıllık bütçe dengelerine odaklanmak yerine, kamu kaynaklarının mobilizasyonunda daha güçlü bir koordinasyon ve mali risklere daha kapsamlı bir yaklaşım talep etmektedir. Bu, hükümet maliyesini etkileyebilecek risklerin daha geniş bir anlayışını geliştirmeyi ve bunları öngörmek ve yönetmek için kullanılan mekanizmaları güçlendirmeyi içermektedir.

Bu yaklaşım, hükümetin mali alanı koruma çabalarıyla tutarlıdır ve büyük ekonomik ve sosyal programları finanse etmeye devam ederken mali dengeyi koruma çabalarını da desteklemektedir. Önceki bütçe yönelimleri, mali dengelerin kademeli olarak yeniden sağlanması ve gelecekteki şokları absorbe edebilecek marjların yeniden inşası gerektiğini vurgulamıştır.

Şeffaflık daha dijital bir aşamaya geçiyor

Şeffaflık, reform programının üçüncü sütununu oluşturmakta ve strateji, bütçe bilgisi yayınlamanın ötesine geçmektedir.

Çerçeve, hükümet muhasebe verilerinin kullanılabilirliği ve kalitesinde iyileştirmeler talep etmekte ve Fas'ın kamu mali istatistik sistemi üzerinde daha fazla geliştirme yapılmasını önermektedir. Ayrıca, dijital yönetimi modernizasyon çabasının merkezine yerleştirerek, bilgi sistemleri arasında birlikte çalışabilirliğe ve kamu mali yönetimi için ortak bir dijital mimari oluşturmaya vurgu yapmaktadır.

Dijital bileşen, mali bilgilerin daha tutarlı ve erişilebilir hale getirilmesini sağlarken, kamu kurumları arasında daha verimli yönetimi desteklemeyi amaçlamaktadır.

Cinsiyet, iklim ve bölgesel konular bütçeleme sürecine entegre ediliyor

Dördüncü sütun, mali yönetime daha geniş bir sosyal ve bölgesel boyut kazandırmaktadır.

Çerçeve, cinsiyet, iklim ve bölgesel unsurları açıkça bir araya getirmektedir. Cinsiyet ve iklim duyarlı bütçeleme konusundaki mevcut yaklaşımların güçlendirilmesi ve planlama ve bütçe programlamasına, bölgesel düzeyde de dahil edilmesi beklenmektedir.

Strateji ayrıca, kamu harcamalarının cinsiyet ve iklim etkisinin daha sistematik bir analizini talep etmektedir. Amaç, bütçe tahsislerinin yalnızca mali maliyetlerine göre değil, aynı zamanda toplum ve çevre üzerindeki daha geniş etkilerine göre de değerlendirilmesini sağlamaktır.

Koordinasyon, kendi başına bir reform olarak görülüyor

Beşinci sütun, tüm programı kapsayan bir konuyu ele almaktadır: reformların nasıl koordine edildiği ve uygulandığı.

Hükümet, kamu mali yönetimi reformunda yapılandırılmış ve katılımcı bir yaklaşımı güçlendirmeyi ve kısa, orta ve uzun vadeli ufuklarda sonuç odaklı yönetimi tanıtmayı hedeflemektedir. Reformlarla ilgili yetkililerin kapasitesinin güçlendirilmesi ve politika diyalogunun iyileştirilmesi de bu sütunun bir parçasıdır.

Bu koordinasyona verilen önem, Fas'ın önemli kamu mali yönetimi reformları biriktirdiğini, ancak bu girişimlerin her zaman yeterli bir yakınsama ile gelişmediği teşhisini yansıtmaktadır. Stratejik çerçeve, çeşitli reform programları için ortak bir yön sağlamayı amaçlamaktadır.

Üç yıllık bir eylem planı stratejiyi önlemlere dönüştürecek

2026-2032 çerçevesi yalnızca bir politika belgesi olarak işlev görmeyecek. Uygulaması, sonuçlara ve ulusal ve uluslararası ortamda meydana gelen değişikliklere göre ayarlanabilen döngüsel bir üç yıllık eylem planına dayanacaktır.

Ayrıca, uygulamayı izlemek ve bireysel önlemlerin etkisini değerlendirmek için bir yönlendirme mekanizması ve izleme ve değerlendirme sistemi de planlanmaktadır.

Fas için, zorluk, reform önceliklerini tanımlamaktan, bunların hükümet kurumları arasında tutarlı bir şekilde uygulanmasını sağlamaya kayacaktır. Yeni çerçeve, bütçe performansını, mali dayanıklılığı, şeffaflığı ve daha geniş sosyal hususları tek bir reform mimarisi içinde yerleştirerek, ülkenin kamu mali yönetimi gündemine daha uzun vadeli ve daha entegre bir yön vermeyi potansiyel olarak sağlayacaktır.