Fas, iklim uyum finansmanı için bir model olarak öne çıkıyor

Fas, iklim uyum finansmanını harekete geçirme yaklaşımıyla uluslararası alanda öne çıkıyor. Uyum Fonu, ülkenin deneyimini, iklim fonlarına doğrudan erişimin yerel olarak tasarlanan projeleri destekleyebileceği ve çevresel baskılara karşı direnci artırabileceği bir örnek olarak gösteriyor.

Rabat'ta ulusal uygulayıcı kuruluşların yıllık toplantısının açılışında konuşan Uyum Fonu Direktörü Mikko Ollikainen, Fas'ın iklim finansmanı mühendisliği konusundaki deneyimini doğrudan erişim mekanizmalarının potansiyelinin açık bir örneği olarak tanımladı. Özellikle Uyum Fonu ile Fas'ın Tarımsal Kalkınma Ajansı (ADA) arasındaki uzun süreli işbirliğini vurguladı.

Bu ortaklık, savunmasız kırsal toplulukların giderek zorlaşan iklim koşullarına uyum sağlamalarına yardımcı olmak için tasarlanmış projeleri destekledi. Öne çıkan girişimlerden biri, 10 milyon dolar fon alan Oaz Bölgesinde İklim Değişikliği Uyum Projesi (PACCZO)dir. Bu proje, khettara olarak bilinen geleneksel sulama sistemlerini iyileştirmeye odaklanmış ve yaklaşık 1.7 milyon insanın su stresi ile başa çıkma yeteneğini güçlendirmiştir.

Fas'ın deneyimi, iklim uyumu için küresel finansman açığının giderek genişlediği bir dönemde ortaya çıkıyor. Faslı yetkililer, Birleşmiş Milletler Çevre Programı değerlendirmelerine atıfta bulunarak, mevcut uluslararası kamu finansmanının gelişmekte olan ülkelerin ihtiyaç duyduğu seviyenin çok altında kaldığını belirtti. Bu açığın, uluslararası kurumlar üzerinde daha öngörülebilir, uzun vadeli finansman sağlama baskısını artırdığı ifade ediliyor.

Fas Enerji Geçişi ve Sürdürülebilir Kalkınma Bakanlığı'nda sürdürülebilir kalkınmadan sorumlu genel sekreter Razi Bouzekri, Uyum Fonu için daha güçlü bir kaynak mobilizasyonu çağrısında bulundu. Çok yıllı taahhütlerin ve daha geniş bir katkıcı tabanının önemini vurgulayarak, daha büyük öngörülebilirliğin fonun uzun vadeli uyum stratejilerini desteklemesine ve zaten pratik sonuçlar göstermiş projeleri çoğaltmasına olanak tanıyacağını savundu.

İklim direnci, Fas için giderek daha önemli hale geliyor çünkü ülke tekrar eden kuraklık dönemleri ve su kaynakları üzerindeki artan baskılarla karşı karşıya. Tarım, ulusal ekonominin ve gıda güvenliğinin merkezi bir parçası olmaya devam ediyor ve gayri safi yurtiçi hasılanın ortalama %12 ile %14'ü arasında bir katkı sağlarken, ekonomik olarak aktif nüfusun yaklaşık %40'ının geçimini sağlıyor.

Bu nedenle, ülkenin uyum stratejisi giderek iklim direncini ekonomik ve sosyal istikrarla ilişkilendiriyor. Su yönetimi, tarımsal verimlilik ve kırsal gelirlerin çeşitlendirilmesi, özellikle uzun süreli kuraklık ve su kıtlığının topluluklar üzerinde ek baskı oluşturduğu bölgelerde yatırım için anahtar alanlar haline geldi.

Fas, oaz uyum projesinden elde edilen derslere dayanarak Drâa havzasında ikinci büyük girişimi de hazırlıyor. Önerilen proje, kırsal işletmeleri desteklerken iklim uyum önlemlerini genişletmeyi ve yerel topluluklar ile ekosistemlerin direncini artırmayı amaçlıyor.

Doğrudan erişim modeli, akredite ulusal kurumların iklim projelerini tamamen uluslararası aracı kurumlara bağımlı kalmadan geliştirmelerine ve yönetmelerine olanak tanıdığı için özellikle önemlidir. Faslı yetkililer, bu yaklaşımın ulusal sahipliği güçlendirebileceğini, yerel yönetimi iyileştirebileceğini ve yatırımların daha yakından yerel önceliklere uygun olmasını sağlayabileceğini savunuyor.

Fas Enerji Geçişi ve Sürdürülebilir Kalkınma Bakanlığı İklim ve Biyoçeşitlilik Direktörü Rachid Taheri, Fas'ın uyum finansmanı gereksinimlerinin 2035 yılına kadar 306 milyar dolara ulaşabileceğini söyledi. Bu ihtiyaçların yaklaşık üçte ikisinin su sektörüyle bağlantılı olması bekleniyor ve bu durum iklim uyumu, su güvenliği ve gıda güvenliği arasındaki bağlantıyı vurguluyor.

Doğrudan erişim mekanizmasının temelleri uluslararası iklim müzakereleri aracılığıyla atıldı ve Fas, COP sürecinde bu yaklaşımın ilerletilmesinde rol oynadı. Bu mekanizma, artık ulusal kurumların projeleri tasarlayıp yönetmelerine olanak tanırken, uluslararası iklim fonlarıyla doğrudan bağlantılar kurmalarını sağlıyor.

15-17 Eylül tarihleri arasında Rabat'ta düzenlenen uluslararası toplantı, dünya genelinden 33 akredite uygulayıcı kuruluşun temsilcilerini ve Uyum Fonu sekreterliği üyelerini bir araya getiriyor. Tartışmalar, akreditasyon, proje uygulaması, kurumsal kapasite, çevresel ve sosyal koruma önlemleri, cinsiyet konuları ve uyum finansmanına erişimi iyileştirme üzerine odaklanıyor.

Bu toplantı, Fas'ın iklim finansmanını harekete geçirme ve kırsal ile tarımsal alanlarda uyum projelerini uygulama konusundaki deneyimlerinden dersler sunması için de bir fırsat sağlıyor. Ülkenin oaz bölgeleri, su kıtlığı ve çevresel bozulmaya karşı savunmasızlıkları nedeniyle bu çabaların ana hedeflerinden biridir.

PACCZO'nun 2023 yılında tamamlanmasının ardından, Tarımsal Kalkınma Ajansı, Drâa havzasındaki oaz ekosistemlerinin direncini artırmayı ve toplulukların uyum kapasitesini geliştirmeyi amaçlayan başka bir beş yıllık girişim hazırlıyor. Uyum Fonu'na 20 milyon dolarlık finansman talebiyle sunulan proje, Ouarzazate, Zagora ve Tinghir illerini kapsayacak.

Önerilen program, su yönetimi ve erişimini iyileştirmeye, iklim dostu tarımı teşvik etmeye, gelir getirici faaliyetleri çeşitlendirmeye ve oaz ekosistemlerinin uzun vadeli sürdürülebilirliğini korumaya odaklanacak. Kırsal topluluklardaki kadınlar ve gençler, yerel ekonomik fırsatları güçlendirme çabaları kapsamında özel bir dikkatle ele alınacaktır.

Fas'ın deneyimi, uluslararası iklim finansmanını yerel gerçeklere uyarlayan ulusal kurumların giderek artan önemini göstermektedir. Yeterli finansmana erişim, dünya genelinde büyük bir zorluk olmaya devam etse de, Fas modeli, iklim uyumunun temel bileşenleri olarak ulusal sahipliği, yerel uygulamayı ve uzun vadeli direnci vurgulamaktadır.