Fas, Kamu Üniversitelerini 27'ye Çıkararak Yükseköğretim Reformu Planlıyor

Fas, kamu yükseköğretim sisteminin büyük bir yeniden yapılandırmasını hazırlıyor ve kamu üniversitelerinin sayısını 12'den 27'ye çıkarmayı planlıyor. Bu girişim, bölgesel eşitsizlikleri ele almayı, kampüslerdeki kalabalığı azaltmayı ve üniversite eğitimini ülke genelindeki öğrencilere daha yakın hale getirmeyi amaçlıyor.

26 Ekim'de Temsilciler Meclisi önünde konuşan Yükseköğretim, Bilimsel Araştırma ve İnovasyon Bakanı Azzedine El Midaoui, reformun önceliklerini belirtti ve üniversite ağının demografik değişikliklerle ve Fas'ın farklı bölgelerinin ekonomik gereksinimleriyle uyumlu hale getirilmesi gerektiğini vurguladı.

Önerilen genişleme, yükseköğretime erişimi iyileştirme ve üniversitelerin bölgesel kalkınmadaki rolünü güçlendirme çabalarının bir parçasıdır.

Bölgesel farklılıklar büyük bir zorluk olmaya devam ediyor

Reform, yükseköğretim kurumlarının dağılımındaki önemli dengesizliklere yanıt veriyor. Bakan tarafından sunulan verilere göre, Fas'taki üniversite kurumlarının yarısı sadece sekiz ilde yoğunlaşırken, 37'den fazla ilde yükseköğretim kurumu bulunmamaktadır.

Bu yoğunlaşma, büyük üniversite merkezleri üzerinde ek baskı oluşturmakta ve birçok öğrenciyi eğitimlerini sürdürmek için evlerinden uzak bölgelere gitmeye zorlamaktadır. Sonuç olarak, özellikle konaklama ve ulaşım masrafları, üniversite eğitimine erişimi daha düşük gelirli haneler için zorlaştırabilir.

Hükümet, şu anda kendi üniversite yapıları olmayan bölgelerde daha dengeli bir üniversite ağı kurmayı hedefliyor. Dakhla, Laâyoune, Guelmim ve Errachidia, reform planlarında belirlenen yerler arasında yer alıyor.

Yeni model, her üniversite için yaklaşık 40.000 öğrenci hedefi etrafında tasarlanmıştır; bu, mevcut ulusal ortalama olan yaklaşık 95.000'den daha düşük bir rakamdır. Amaç, kurumsal yönetimi iyileştirmek ve öğretim ile öğrenim için daha elverişli koşullar yaratmaktır.

2030'a kadar daha fazla kurum planlanıyor

Yeniden yapılandırma süreci zaten başlamıştır. El Midaoui, mevcut kurumların bölünmesiyle oluşturulan 46 ve yeni nesil 20 kurum dahil olmak üzere toplam 66 yeni üniversite kurumunun kurulduğunu bildirdi.

Tamamlanmak üzere hazırlanan 17 kurum daha bulunmaktadır ve düzenleyici süreç hâlâ devam etmektedir.

Reform ayrıca 2030 yılına kadar 50 ek yeni nesil kurumun oluşturulmasını öngörmektedir. Bu aşama için öngörülen yatırım yaklaşık 2 milyar Fas dirhemi iken, üniversite merkezleri ve işletme düzenlemeleri için gerekli başlangıç finansmanı yaklaşık 200 milyon dirhem olarak tahmin edilmektedir.

Planlanan kurumların, hukuk, ekonomi ve sosyal bilimlerden matematik, siber güvenlik, su yönetimi ve yenilenebilir enerjiye kadar geniş bir disiplin yelpazesini kapsaması beklenmektedir. Programları, bölgesel önceliklere ve işgücü piyasasının talep ettiği becerilere daha yakın bir yanıt vermeyi amaçlamaktadır.

Yetkililer ayrıca, üniversiteler ile yerel ekonomiler arasındaki bağlantıları güçlendirmeyi hedeflemekte ve yükseköğretimi istihdam, yenilik ve yatırım için daha etkili bir motor haline getirmeyi istemektedir.

Artan kayıtlar sisteme ek baskı yapıyor

Demografik eğilimler, reformun aciliyetini artırmaktadır. Bakan, 2030 yılına kadar üniversite öğrencisi sayısında %35'lik bir artış beklemekte ve bazı kurumların yeterli yapısal değişiklikler olmadan 200.000 öğrenciye kadar kayıt alabileceği konusunda uyarıda bulunmaktadır.

Akademik performans da başka bir endişe kaynağıdır. El Midaoui'nin alıntıladığı verilere göre, öğrencilerin neredeyse yarısı ilk yılın ardından üniversiteden ayrılmakta ve lisans diplomasına sahip olanların %20'sinden fazlası işsizlikle karşı karşıyadır.

Geç mezuniyet de finansal bir maliyet taşımaktadır. Bakan, standart süre içinde mezun olan öğrencilerle karşılaştırıldığında, iki ek yıl alan öğrencilerin yaklaşık 400 milyon dirhem maliyet ürettiğini tahmin etmektedir; bu rakam standart süre içinde mezun olanlar için 128 milyon dirhemdir.

Bu zorluklar, kurumsal kapasiteyi artırmadan, öğretim kalitesini, öğrenci destek hizmetlerini ve akademik programlar ile istihdam fırsatları arasındaki ilişkiyi iyileştirmeden genişlemenin sınırlılıklarını vurgulamaktadır.

Erişim, uygun fiyat ve yönetişim reformun merkezinde

Yeni üniversiteler yaratmanın ötesinde, hükümet, öğrenciler ve aileleri üzerindeki mali yükü azaltmak istediklerini belirtmektedir. Kısa seyahat mesafeleri ve yerel kurumlara daha iyi erişim, özellikle kırsal topluluklardan ve savunmasız hanelerden gelen öğrenciler için konaklama ve ulaşım masraflarını düşürmeye yardımcı olabilir.

Reform ayrıca kadınlar için fırsatları iyileştirmeyi ve coğrafi veya ekonomik koşulları nedeniyle eğitimlerine devam etmeleri zor olan öğrencilerin erişimini güçlendirmeyi hedeflemektedir.

Kurumsal yönetişim, planın bir diğer temel sütunudur. Bakanlık, araştırma, öğrenci hizmetleri ve kalite güvencelemeye ilişkin yeni yasama ve düzenleyici önlemler hazırlamaktadır. Önerilen idari mekanizmalar, politika sürekliliğini sağlamak, üniversite performansını değerlendirmek ve kurumların bölgelerinin ihtiyaçlarıyla bağlantılı kalmasını sağlamak için de yardımcı olacaktır.

Reform, Yükseköğretim, Eğitim ve Bilimsel Araştırma Yüksek Konseyi'nden olumlu bir görüş almıştır, ancak danışma organı, özellikle yönetişim ve maliyetler konusunda önemli gözlemler yapmıştır.

Uygulama, reformun etkisini belirleyecek

Üniversite ağını genişletmek, önemli bir kurumsal girişimi temsil etmektedir, ancak üniversite sayısının kendisi başarısını belirlemeyecektir. Yeterli öğretim kadrosu, modern tesisler, çeşitlendirilmiş akademik programlar ve öğrenci konaklaması, eğitim sonuçlarını iyileştirmek için hayati öneme sahip olmaya devam edecektir.

Yetkililer ayrıca, yeni kurumların bölgesel ekonomilerin ve daha geniş işgücü pazarının ihtiyaçlarına uygun nitelikler sunmasını sağlamalıdır.

Eğer etkili bir şekilde uygulanırsa, revize edilmiş üniversite haritası, bölgesel eşitsizlikleri azaltmaya ve daha fazla öğrencinin yükseköğretime evlerine daha yakın bir yerde devam etme fırsatı bulmasına yardımcı olabilir. Uzun vadeli etkisi, planlanan yatırımların daha iyi öğrenim koşullarına, daha güçlü akademik performansa ve iyileştirilmiş istihdam olanaklarına dönüştürülüp dönüştürülmeyeceğine bağlı olacaktır.