Fas, yerel savunma sanayisini kurma fırsatlarını ve zorluklarını araştırıyor

Fas, askeri ihtiyaçlarının artan bir kısmını karşılayabilen ve yabancı tedarikçilere olan bağımlılığını azaltan bir yerel savunma sanayisi geliştirmeyi hedefliyor. Strateji, özellikle havacılık ve otomotiv üretimi alanındaki mevcut endüstriyel uzmanlığa dayanarak, askeri ekipman bakımında, drone üretiminde ve diğer savunma ile ilgili teknolojilerde yerel yetenekler geliştirmeyi amaçlıyor.

Ekim 2026'da Almanya'nın Konrad Adenauer Vakfı ve Küresel Yönetim ve Egemenlik Vakfı tarafından yayımlanan bir rapor, Fas'a sunulan fırsatları, sürdürülebilir bir ulusal savunma sektörünün gelişimini yavaşlatabilecek finansal, teknik ve işgücü zorluklarını incelemektedir.

Önemli bir adım, Temmuz 2020'de, özel şirketlerin askeri ekipman, silah ve mühimmat üretmesine izin veren 10.20 sayılı Yasa'nın kabul edilmesiyle geldi; bu yasa lisanslama, güvenlik denetimi ve ihracat kontrolü gerekliliklerini içeriyordu. Bu çerçeve, özel sektör katılımı için bir temel oluşturdu, ancak rekabetçi bir endüstriyel altyapı oluşturmak yalnızca yasalarla mümkün değildir.

Fas, sıfırdan başlamaktansa, mevcut endüstriyel tedarik zincirlerinden ve teknik uzmanlıktan yararlanmayı planlıyor. Uçak bakımı ve küçük insansız hava araçları üretimi, yerel şirketlerin daha karmaşık üretim faaliyetlerine geçmeden önce deneyim kazanmaları için potansiyel giriş noktaları olarak belirlenmiştir.

Ülke, savunma ile ilgili faaliyetlere adanmış iki sanayi bölgesi de geliştirmektedir ve bu bölgelerin toplam alanı 675 hektarı kapsamaktadır. Bu girişim, askeri konut ve ekipman ajansı ile Fas'ın Caisse de dépôt et de gestion grubunun bir yan kuruluşu olan MEDZ'i bir araya getiren Savunma Sanayi Bölgeleri Yönetim Şirketi (SGZID) tarafından denetlenmektedir.

İlk bölge, Kazablanka'nın havacılık sanayi kümesine yakın Nouaceur'da yer almakta olup, 75 hektar alan kaplamaktadır ve uçak bakımı, aviyonik ve ilgili sistemler için tasarlanmıştır. İkincisi ise, Rabat bölgesindeki Sidi Yahya El Gharb'da 600 hektar alanı kaplayarak ağır sanayi ve mühimmat üretimi için tasarlanmıştır.

Bu alanların, lisanslı şirketlere endüstriyel altyapı, gümrük tesisleri ve vergi teşvikleri sağlaması beklenmektedir. Mevcut havacılık ve otomotiv tedarikçilerine yakınlıkları, sivil üretim uzmanlığının savunma üretimine aktarımını kolaylaştırabilir. Girişimin etkinliği, yatırım çekme, nitelikli endüstriyel ortaklar güvence altına alma ve yerel olarak üretilen ürünler için güvenilir bir talep geliştirme yeteneğine bağlı olacaktır.

Askeri uçak bakımı, en acil fırsatlardan biridir. Askeri ekipmanın hizmet ömrü boyunca işletme ve bakım maliyetleri önemli olabilir; bu nedenle yerel bakım, onarım ve revizyon yetenekleri stratejik ve ekonomik olarak değerli hale gelmektedir. Bu tür hizmetlerin geliştirilmesi, Fas'ın teknik bilgiyi yerel olarak tutmasına yardımcı olabilir ve belirli bakım operasyonları için ekipmanın yurtdışına gönderilmesi ihtiyacını azaltabilir.

Benslimane hava üssündeki Bakım Aero Maroc (MAM) projesi, bu alandaki önemli bir girişimdir. Planlanan tesis yaklaşık 15.000 metrekarelik bir alanı kapsamaktadır ve ABD savunma şirketi Lockheed Martin, Blueberry Grubu'nun bir parçası olan Sabena Aerospace ve MAM ile işbirliği yapmaktadır. Bu tesis, Kraliyet Fas Silahlı Kuvvetleri'nin F-16 savaş uçakları ve C-130 Hercules askeri nakliye uçakları için bakım, onarım ve modifikasyon hizmetleri sunmayı amaçlamaktadır.

Yerel gereksinimleri karşılamanın ötesinde, proje, gelecekteki talep, sertifikalar ve sözleşme düzenlemelerine bağlı olarak, Afrika'nın diğer yerlerinde askeri operatörlere hizmet etme fırsatları yaratabilir. Ayrıca, Faslı mühendisler ve tedarikçilerin askeri havacılık için gereken teknik prosedürler ve kalite standartları konusunda uzmanlık geliştirmelerine yardımcı olabilir, bu da gelecekte daha gelişmiş endüstriyel faaliyetleri destekleyebilir.

Küçük dronlar, başka bir potansiyel büyüme alanını temsil etmektedir. Tasarım ve montajları, bazı uygulamalarda ticari olarak temin edilebilen elektronik bileşenlere dayanabilir ve bu durum, yerel firmaların gözetim ve taktik görevler için uygun sistemler geliştirmelerine olanak tanır. Bu alanda yerel uzmanlık geliştirmek, üreticilere ürünleri operasyonel gereksinimlere uyarlama konusunda daha fazla esneklik sağlayabilir ve zamanla ihracat pazarlarını keşfetmelerine imkan tanıyabilir.

Rapor ayrıca, ABD Uluslararası Silah Ticareti Yönetmelikleri'ne (ITAR) tabi olmayan bileşenlerin kullanılmasının potansiyel faydalarını da tartışmaktadır. Bu tür seçimler, belirli lisanslama gerekliliklerini azaltabilir, ancak diğer geçerli ihracat kontrolü, güvenlik ve ticaret kurallarına uyma gerekliliğini ortadan kaldırmaz.

Fas, bu hedefleri destekleyebilecek bir endüstriyel temele zaten sahiptir. Havacılık sektörü 140'tan fazla şirket içerirken, otomotiv endüstrisi geniş bir tedarikçi ağı ve teknik işgücü geliştirmiştir. Bu yeteneklerin bazıları savunma üretimine aktarılabilir, ancak askeri üretim genellikle sivil uygulamalardan daha fazla güvenlik, izlenebilirlik, sertifikasyon ve kalite kontrolü prosedürleri gerektirir.

Yine de geçiş, önemli finansal zorluklar sunmaktadır. Savunma sektörüne giren şirketlerin ekipmanlarını güncellemeleri, üretim hatlarını uyarlamaları ve uzman sertifikaları elde etmeleri gerekebilir. Bu yatırımlar, askeri siparişler sınırlı, düzensiz veya uzun tedarik döngülerine bağlı olduğunda geri kazanılması zor olabilir. Yüksek hacimli sivil üretime alışkın olan firmalar, bu nedenle sürekli talep için daha net bir perspektif olmadan önemli kaynaklar ayırmaya isteksiz olabilirler.

Uzman mühendis eksikliği, bir diğer büyük endişedir. Savunma üreticileri, teknik yetenek için yerleşik havacılık ve otomotiv işletmeleri ile rekabet etmek zorundadır, aynı zamanda nitelikli Faslı profesyonellerin diğer ülkelere göçü mevcut işgücünü daha da azaltabilir. Hedefli eğitim ve cazip kariyer fırsatları olmadan, yalnızca endüstriyel altyapının genişletilmesi, yerel bir savunma sektörünü desteklemek için gerekli yetenekleri üretmeyebilir.

Bu engelleri aşmak için rapor, özel eğitim programları, daha net kariyer yolları ve nitelikli mühendisleri işe alma ve elde tutma önlemlerini önermektedir. Ayrıca, şirketlerin yatırımlarını planlamalarına, üretim deneyimi kazanmalarına ve rekabetçiliklerini kademeli olarak artırmalarına olanak tanıyan öngörülebilir bir sipariş akışının önemini vurgulamaktadır.

Bir diğer öneri, Kraliyet Fas Silahlı Kuvvetleri'nin gereksinimlerini yerel şirketlerin üretim yetenekleri ile koordine edecek özel bir ajansın kurulmasıdır. Fransa'nın Silahlar Genel Müdürlüğü'nden ilham alarak, böyle bir kuruluş askeri ihtiyaçları endüstriyel hedeflere dönüştürebilir, silahlı kuvvetler ile özel firmalar arasında işbirliğini teşvik edebilir ve test ve sertifikasyon tesislerinin geliştirilmesine yardımcı olabilir.

Rapor ayrıca, nitelikli yerel tedarikçilere verilen askeri siparişlerin kademeli olarak artırılmasını da savunmaktadır. Tutarlı tedarik, şirketlerin üretim süreçlerini iyileştirmelerine, bir geçmiş oluşturmalarına ve uluslararası pazarlara potansiyel genişleme için hazırlanmalarına yardımcı olabilir. Ancak, yerel kaynak temini, operasyonel gereksinimlerle, kalite standartlarıyla, maliyetlerle ve ekipmanın güvenilirliği ile uyumlu kalmalıdır.

Fas'ın daha geniş hedefi, askeri ekipmanı yurtiçinde bakımını yapabilen, silahlı kuvvetlerin ihtiyaçlarının artan bir kısmını karşılayabilen ve nihayetinde yabancı müşteriler için ürünler geliştirebilen bir savunma sanayi temeli oluşturmaktır. Bu hedefe ulaşmak, finansman, teknoloji transferi, işgücü geliştirme, endüstriyel sertifikasyon ve tedarik planlamasında koordineli ilerleme gerektirecektir.

Raporun ana mesajı, yasal reformlar ve özel sanayi bölgelerinin yalnızca başlangıç noktası olduğudur. Sürdürülebilir bir savunma sanayisi, bu temellerin, nitelikli profesyoneller, uzun vadeli yatırım, güvenilir talep ve kamu kurumları ile özel şirketler arasında işbirliği ile desteklenen entegre bir üretim ekosistemine dönüştürülmesine bağlıdır.