İran: Moskova, Amerikan yaptırımlarını reddetti, İslamabad pozisyonunu netleştirdi

Washington'un İran'a karşı başlattığı yeni ekonomik saldırı, Tahran'ın ortakları ve komşaları arasında farklı tepkilere yol açtı. Rusya, tek taraflı yaptırımlara açıkça karşı çıkarken, Pakistan daha temkinli bir tutum benimseyerek, Washington ile Tahran arasında aracılık rolünü korumaya çalışıyor.

Washington, Tahran üzerindeki ekonomik baskıyı artırıyor

24 Ağustos'ta, Amerikan Hazine Bakanı Scott Bessent, Donald Trump yönetimi tarafından İran'ın uluslararası ekonomik ağlarını sürdürmesini sağlayan son gelir kaynaklarını kesmeyi amaçlayan geniş çaplı bir kampanya olarak tanıtılan "Operation Economic Outcast"ın başlatıldığını duyurdu. Bu düzenleme, özellikle dijital varlıklar, teknolojiler, altın, havacılık ve deniz taşımacılığını hedef alıyor. Washington ayrıca, İran'ın petrol gelirlerine katkıda bulunan, hassas teknolojilerin edinimi veya Tahran'ın siber operasyonlarıyla bağlantılı olduğu düşünülen 60'dan fazla kişi, şirket ve gemiye yaptırımlar açıkladı.

Amerika Birleşik Devletleri'nin açık hedefi, yalnızca İran'a değil, aynı zamanda İslam Cumhuriyeti ile ticaret yapmaya devam eden yabancı aktörlere de baskı yapmaktır. Washington, İran ile yapılan işlemleri kolaylaştıran yabancı şirketler ve kurumlara ikincil yaptırımları genişletmekle tehdit ediyor.

Bu strateji, Amerikan çabasının ekonomik alana kaydığını gösterirken, İran ile çatışma uzunca bir aşamaya giriyor ve diplomatik çözüm çabaları tıkanmış durumda kalıyor.

Moskova, tek taraflı yaptırımları reddediyor

Rusya, bu yeni saldırıya karşı hızlı bir şekilde karşıt görüşünü ifade etti. Rusya Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Maria Zakharova, 27 Ağustos'ta Moskova'nın tek taraflı ve zorlayıcı önlemleri kesinlikle reddettiğini ve bunların Birleşmiş Milletler Antlaşması'na aykırı olduğunu belirtti.

Rus diplomat ayrıca, Moskova'nın İran ile birlikte çalışarak uluslararası yaptırım rejimlerinin uyguladığı baskıyı azaltmayı hedeflediğini de sözlerine ekledi. Bu tutum, Rusya'nın yıllardır Amerika Birleşik Devletleri'nin uluslararası yaptırımları kullanmasına karşı çıkan geleneksel diplomatik çizgisiyle uyumlu.

İlkelerle sınırlı kalmayan Rusya'nın tutumu, Washington'un uluslararası düzeyde yeterince geniş bir koalisyon oluşturma konusundaki zorluğunu da vurgulamaktadır.

Pakistan pozisyonunu düzeltir

Pakistan'ın durumu ise oldukça farklı. Başlangıçta, bazı Pakistanlı yetkililere atfedilen ifadeler, Amerikan yaptırımlarını reddetme olarak yorumlanmış ve İslamabad'ın Tahran ile ticaret yapma isteğini doğrulamıştı.

Ancak Pakistan yetkilileri, hızlı bir şekilde bir düzeltme yaptı. 27 Ağustos'ta yapılan bir açıklamada, İslamabad bu ifadelerin "yanlış yorumlandığını" belirtti. Pakistan, esasen, İran'a yönelik Amerikan yaptırım rejimini yorumlamaktan kaçındığını ifade etti.

Bu nüans önemlidir: Rusya'nın aksine, Pakistan doğrudan Amerikan kampanyasına karşı bir muhalefet sergilememektedir. İslamabad, iki taraf arasında diyalog, gerilimi azaltma ve müzakereli bir çözüm önceliğiyle aracılık yapmaya çalışmaktadır.

Bu tutum, Pakistan'ın İran ile coğrafi yakınlığı ve çatışmanın tırmanmasının bölgesel istikrar üzerindeki riskleri nedeniyle de açıklanabilir.

Pekin, Washington için ana zorluk

Çin, yeni Amerikan stratejisinin en önemli gerilim noktalarından biri olarak öne çıkıyor. Pekin, tek taraflı yaptırımları kınadı ve İran ile ekonomik işbirliğinin uluslararası hukuk çerçevesinde gerçekleştiğini belirtti.

Çin Dışişleri Bakanlığı ayrıca, kendi çıkarlarını korumak için gerekli önlemleri alacağını da bildirdi. Çin, İran'ın önemli bir ekonomik ortağı ve petrolünün ana alıcısı olmaya devam ediyor.

Washington, Çin ile ticaret yapan şirketlere baskıyı artırmanın yaptırımların etkinliğini önemli ölçüde artırabileceği ancak aynı zamanda Sino-Amerikan ilişkilerinde yeni bir cephe açma riski taşıdığını görmekte.

Bu ihtiyat, özellikle büyük Çinli finans kurumlarının Amerikan Hazine Bakanlığı tarafından açıklanan ilk saldırıda doğrudan hedef alınmamasıyla da açıklanabilir. Birçok analist, Washington'un şu anda Pekin üzerinde baskı kurmaya çalıştığını, ancak daha büyük bir ekonomik çatışmayı tetiklememeye odaklandığını düşünüyor.

Tahran, "ekonomik savaş"ı kınıyor

İran cephesinden gelen yanıt ise belirsiz değil. Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, yeni Amerikan kampanyasını kınamak için Birleşmiş Milletler'e başvurdu. BM Genel Sekreteri António Guterres'e yazdığı bir mektupta, Amerikan önlemlerine karşı uluslararası bir tepki talep etti ve bu önlemlerin üye devletler tarafından reddedilmesini istedi. Tahran, bu yaptırımları "ekonomik terörizm" olarak tanımlıyor ve Amerikan önlemlerine atfettiği zararların tazminini talep ediyor.

İran Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian da, ekonomik baskının ülkesini teslim olmaya zorlayabileceği fikrini reddetti. İranlı yetkililere göre, yaptırımlar, yıllardır denenen bir strateji olup, Washington'un arzu ettiği siyasi değişiklikleri elde etmesine izin vermemiştir.

Hormuz Boğazı, gerilimlerin merkezinde

Bu çatışmanın ekonomik boyutu, Washington ve Tahran arasındaki ilişkileri çok aşmaktadır. Hormuz Boğazı, enerji ihracatları açısından uluslararası endişelerin merkezinde kalmaya devam ediyor.

Bu bölgedeki deniz trafiğinin uzun süreli aksaması, petrol ve gaz pazarlarını etkiliyor ve tedarik zincirleri için riskleri artırıyor. Bu nedenle, bölgedeki devletler, Orta Doğu'nun ötesinde sonuçları olabilecek kalıcı bir tırmanmadan kaçınmaya çalışıyor. Oman ve Pakistan'ın da dahil olduğu tartışmalar, bu gerilimi azaltma çabalarına katkıda bulunmaktadır.

Bu bağlamda, Amerikan yaptırımları, zaten askeri, diplomatik ve enerji krizine yeni bir boyut ekliyor.

Amerikan stratejisi, direnişle karşı karşıya

Trump yönetimi, mali baskının İran'ın tavizlerini hızlandıracağını umuyor. Ancak Moskova'nın tepkisi, İslamabad'ın stratejik ihtiyatı ve özellikle Pekin'in direnişi, İran'ın ticari ortaklarının katılımına dayanan bir stratejinin sınırlarını göstermektedir.

Artık ana soru, ikincil yaptırımların somut uygulanması olacaktır. Washington, yabancı aktörlere yaptırım uygulamak için ne kadar ileri gitmeye istekli olduğunu belirlemek zorunda kalacak; bu da, dünyanın önde gelen ticaret güçleriyle gerilimler yaratma riski taşımaktadır.

Şu anda, Rusya açık bir muhalefet sergiliyor, Pakistan aracılığı tercih ediyor ve Çin ekonomik çıkarlarını savunuyor. İran ise kamuoyuna baskıya boyun eğmeyi reddediyor. Yeni Amerikan saldırısı, İran etrafındaki mücadelenin artık diplomatik alanda olduğu kadar finansal ve ticari ağlarda da yaşanacağı bir aşamayı açıyor.