Kimsenin tahmin edemediği Fas-İsrail-Azerbaycan stratejik ekseni

Perşembe 20 Şubat 2025 - 14:30

Azerbaycan Cumhurbaşkanı Özel Danışmanı Hikmet Hacıyev, 18 Şubat Salı günü Kudüs'te İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile derinlemesine bir görüşme gerçekleştirdi. Görüşmelere yakın yetkililer, toplantının Ortadoğu ve ötesinde ittifakların yeniden tanımlanmasında bir dönüm noktası olabileceğini söyledi.

Netanyahu'nun ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile stratejik diyalog kurmasından sadece 48 saat sonra gerçekleşen görüşme, Azerbaycan'ın İbrahim Anlaşması'na dahil edilmesi konusundaki spekülasyonları yeniden alevlendirdi. The Jerusalem Post, diplomatik kaynaklara dayanarak, İsrail, Fas ve Azerbaycan'ı ekonomik, teknolojik ve güvenlik projeleri etrafında bir araya getiren, benzeri görülmemiş bir jeopolitik eksen oluşturabilecek bir yakınlaşmadan bahsediyor.

Gazeteye konuşan üst düzey bir İsrailli yetkili, "Azerbaycan, otuz yıldır Müslüman dünyasında İsrail'in en güvenilir ortaklarından biri oldu" dedi ve "bölgesel güvenlik mimarisindeki rolünün artık hayati önem taşıdığını" vurguladı.

Rabat, Tel Aviv ve Bakü el ele

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Aralık ayında Parlamento tarafından onaylanmasının ardından 30 Ekim 2024'te imzalanan "Azerbaycan Cumhuriyeti Hükümeti ile Fas Krallığı Hükümeti Arasında Savunma Alanında Askeri İşbirliğine Dair Anlaşma"yı onaylayan yasayı 10 Ocak'ta onayladı.

Bu anlaşma, özellikle teknoloji değişimleri, uzmanlaşmış eğitim programları ve askeri teçhizatın bakımı konusunda iş birliği de dahil olmak üzere savunma sektöründe daha derin bir yakınlaşmanın başlangıcını oluşturmaktadır. Anlaşmada ayrıca savunma mühendisliği alanında beceri transferi mekanizmaları ve iki ülkenin ihtiyaçlarına uygun ileri silahların geliştirilmesine yönelik ortaklıklar da öngörülüyor.

Ancak Bakü'ye olan ilgi güvenlik alanının ötesine geçiyor. ABD'nin etkili düşünce kuruluşlarından Atlantik Konseyi, Washington'ın Bakü ile ilişkilerini güçlendirmek için İsrail'in Azerbaycan ile olan bağlarından ilham almasını önerdi. Düşünce kuruluşuna göre bu ortaklık sadece İran nüfuzuna karşı koymakla sınırlı değil; Ayrıca, enerji ve mineral kaynakları açısından zengin ve Rusya ile İran'ı devre dışı bırakarak Asya'yı Avrupa'ya bağlayan "Orta Koridor" ticaret yolu açısından stratejik bir bölge olan Orta Asya'da Amerikan varlığının güçlenmesinin de önünü açıyor.

Sayın Hacıyev'in ziyareti, Begin-Sadat Stratejik Araştırmalar Merkezi'nin "Azerbaycan'ı Trump'ın Bölgesel Planlarına ve İsrail Çıkarlarına Etkili Şekilde Nasıl Entegre Edebiliriz: Pratik Öneriler" başlıklı raporunun yayınlanmasıyla aynı zamana denk geldi. Belgede, Fas ile daha önce çizilen üçlü modele paralel olarak, İsrail'in öncülük ettiği ekonomik ve teknolojik girişimlere Bakü'nün de dahil edilmesi savunuluyor.

Fas-İsrail-Azerbaycan ekseni eğer gerçekleşirse İsrail'e Mağrip, Ortadoğu ve Kafkasya arasında benzeri görülmemiş bir köprü sunacaktır. Bu, aynı zamanda müttefikler arasındaki çok taraflı işbirliğinin Washington'ın mali yükünü hafifletme yönündeki Amerikan stratejisinin bir parçası olmasının yanı sıra, bölgesel ortaklıklarındaki Müslüman bileşenini de güçlendirecektir.

Bakü'nün stratejik önemi, icraatlarıyla da teyit ediliyor: Azerbaycan, Hamas ve Hizbullah ile artan gerginliğin ortasında, son dönemde İsrail'e yaptığı petrol ihracatını yüzde 55 oranında artırdı. Hacıyev'in ziyareti, İsrail ile ABD'nin İran'ın nükleer programı konusunda yeniden görüşmelere başlamasının ardından gerçekleşti. Varoluşsal bir tehdit olarak gördükleri durum karşısında İsrail ve Azerbaycan, bölgesel dengelerin yeniden yapılandırılmasında kilit rol oynayan bir güvenlik ortaklığını güçlendirmeyi amaçlıyor.