Kuzey Afrika: Küresel Şoklar Karşısında Birlik Çağrısı Yapan Stratejik Bir Uyarı

Cuma 24 Nisan 2026 - 16:00

Orta Doğu Siyasi ve Ekonomik Çalışmalar Enstitüsü tarafından yayınlanan yakın tarihli bir çalışma, özellikle Orta Doğu'daki gerilimler ve bunların küresel enerji ve gıda piyasaları üzerindeki yansımalarıyla karakterize edilen bir bağlamda, Kuzey Afrika ülkelerinin uluslararası krizlere karşı artan kırılganlığını vurguluyor.

“ABD-İsrail-İran Çatışmasının Kuzey Afrika Ülkeleri Üzerindeki Etkisi: Çok Boyutlu Bir Analiz” başlıklı rapor, bölgedeki devletlerin iç farklılıklarını aşmalarını ve bölgesel işbirliği mekanizmalarını acilen güçlendirmelerini öneriyor. Amaç, krizler sırasında kaynakları daha iyi bir araya getirmek ve riskleri paylaşmak; aynı zamanda uluslararası toplumu, krizlerin özellikle Sudan'dan diğer bölgelere yayılmasını önlemek için insani yardım fonlama açıklarını hızla ele almaya çağırıyor.

Çalışmaya göre, gıda ve enerji ithalatına aşırı bağımlılıkları, yükselen küresel fiyatlar ve döviz rezervleri üzerindeki baskı nedeniyle en savunmasız ülkeler Mısır, Tunus ve Fas'tır. Mısır, Süveyş Kanalı gelirlerinde önemli bir düşüş ve artan buğday ithalat maliyetleriyle karşı karşıya kalarak ciddi bir ekonomik sıkıntı içinde en kırılgan ülke gibi görünüyor.

Sudan ise hem iç savaş hem de Kızıldeniz'deki nakliye yollarının bozulması nedeniyle çöküşün eşiğinde olarak tanımlanıyor; bu durum gıda tedarik zincirlerinin neredeyse tamamen çökmesine ve büyük bir insani krize yol açıyor.

Enerji açısından, rapor, çatışmanın sonuçlarının geçici lojistik aksamaların ötesine uzandığını vurguluyor. Körfez'deki stratejik petrol ve doğalgaz altyapısı hasar gördü, sıvılaştırılmış doğalgaz ihracat kapasitesi önemli ölçüde azaldı ve bölgedeki birçok önemli tesiste uzun süreli kesintilere neden oldu.

Ancak Kuzey Afrika için etkiler homojen değil. Rapor, Körfez'deki tedarik zincirlerindeki aksamaların, Avrupa'ya ihracat yolları lojistik maliyetler açısından nispeten istikrarlı ve rekabetçi kalan Libya ve Cezayir gibi bazı bölgesel ihracatçılar için fırsatlar yarattığını belirtiyor.

Bunun aksine, Fas ve Tunus için durum daha da kırılgan. Fas, gübre ihracatçısı rolüne rağmen ithal doğalgaza bağımlılığı nedeniyle bütçe baskısı altındadır; Tunus ise tahıl ve enerji ithalatına aşırı bağımlılığından kaynaklanan ve sübvansiyon sistemini zorlayan yapısal kırılganlıkla karşı karşıyadır.

Çalışma, Hürmüz Boğazı gibi stratejik noktaların potansiyel olarak kapanmasının ve Kızıldeniz'deki aksaklıkların Afrika kıtasında gıda ve tarım maliyetlerinde yaygın bir artışa yol açtığı sonucuna varmıştır. Bu durum, yükselen emtia fiyatları, artan denizcilik sigortası ve yükselen gübre maliyetlerinin birleşiminden kaynaklanmaktadır ve yerel tarımsal üretimi zayıflatmaktadır.

Yazarlar, bölgesel işbirliğinin güçlendirilmesinin ve enerji ve gıda öz yeterliliğinin iyileştirilmesinin, Kuzey Afrika ülkelerinin dış şoklara karşı dayanıklılığını artırmak için temel koşullar olduğunu vurgulamaktadır.