Sonbahar Ekinoksu: Neden gündüz ve gece tam olarak eşit değil

Salı 29 Eylül 2026 - 22:10

Sonbahar ekinoksu, Kuzey Yarımküre'de astronomik mevsimin başlangıcını ve Güney Yarımküre'de baharın başlangıcını işaret ediyor. Bu yıl ekinoks, 23 Eylül'de GMT ile 12:05'te gerçekleşecek ve Güneş, Kiribati'nin başkenti Tarawa'nın yaklaşık 400 kilometre güneydoğusunda, ekvatoral Pasifik Okyanusu'ndaki bir noktanın tam üzerinde olacak.

Ekinoks kelimesi Latince kökenli olup genellikle gündüz ve gecenin eşitliği fikriyle ilişkilendirilir. Ancak, ismine rağmen, ekinoks gününde dünya üzerindeki çoğu yerde aydınlık ve karanlık süreleri gerçekten eşit değildir.

Gündüz ve gece arasındaki görünür 12 saatlik bölünme, birkaç astronomik ve atmosferik etki tarafından karmaşık hale getirilmektedir. Güneş basit bir ışık noktası olsaydı ve Dünya'nın atmosferi olmasaydı, ekinoks teorik olarak Güneş'in yolunu ufuk üzerinde ve altında eşit dönemlere bölerdi. Gerçekte ise, atmosferik kırılma gördüğümüzü değiştirir.

Güneş ışığı, Dünya'nın atmosferinden geçtiğinde, ışınlar bükülür ve Güneş, aslında olduğundan daha yüksek görünür. Bu etki, özellikle ufuk yakınlarında belirgindir. Güneş, doğuş veya batış sırasında turuncu veya kırmızı bir disk olarak göründüğünde, gerçek konumu zaten ufkun altında olabilir.

Gündoğumu ve günbatımı tanımları da farkı artırır. Gündoğumu, Güneş'in üst kenarının ilk kez görünür hale geldiği an olarak kaydedilirken, günbatımı, üst kenarın son görünür kısmının kaybolduğu an olarak işaretlenir. Bu nedenle Güneş'in merkezi referans noktası olarak kullanılmaz.

Sonuç olarak, birçok yer ekinoks civarında 12 saatten fazla gündüz deneyimler. Örneğin, Pittsburgh'da ekinoks günü, gündoğumu yaklaşık 7:07'de gerçekleşirken, günbatımı yaklaşık 7:16'da bekleniyor ve bu da şehre yaklaşık 12 saat 9 dakika aydınlık sağlıyor. Gündüz ve gece, birkaç gün sonra, 25 Eylül civarında daha eşit hale geliyor.

Etki, kutuplara yakın yerlerde daha da belirgin hale gelir. Kuzey Kutbu'nda, Güneş şu anda gökyüzünde dairesel bir yol çiziyor ve ufka yakın kalıyor. Ekinoks teorik olarak Güneş'in görünümden kaybolması gereken anı işaret etse de, atmosferik kırılma Güneş'in bir kısmının görünür kalmasını sağlayabilir.

Kuzey Kutbu'nda bu yıl, Güneş'in üst kenarının son noktası, sonbahar ekinoksundan yaklaşık 50 saat 44 dakika sonra kaybolması bekleniyor. Ufuk yakınındaki güçlü atmosferik kırılma, güneş diskini deforme ederek, onun düz veya oval görünmesine neden olabilir.

Bu nedenle sonbahar ekinoksu önemli bir astronomik geçişi temsil eder, ancak 12 saat aydınlık ve 12 saat karanlığa bölünmüş bir gün fikri, ilk görünüşteki kadar basit değildir. Atmosfer, Güneş'in görünür boyutu ve gündoğumu ile günbatımının tanımlanma şekli, ekinoks civarında gündüzün geceye göre biraz daha uzun olmasına katkıda bulunmaktadır.