Trump'ın Hürmüz Boğazı Misyonu Neden İki Gün Sonra Durdu?

Cumartesi 09 Mayıs 2026 - 13:48

Başkan Donald Trump'ın Özgürlük Projesi olarak bilinen deniz girişimi, İran ile devam eden çatışma sırasında Hürmüz Boğazı'ndan deniz trafiğinin güvenliğini sağlamanın ne kadar büyük zorluklar içerdiğini vurgulayarak, sadece 48 saat sonra aniden durdu. Operasyon, Washington'ın görevi askıya almasından önce Körfez'den sadece iki ticari gemiyi çıkarmayı başardı ve dünyanın en hassas deniz koridorlarından birinde askeri gücün sınırlarını ortaya koydu.

Küresel petrol arzının neredeyse beşte birini taşıyan stratejik su yolunun İran tarafından kesintiye uğratılması, uluslararası nakliye piyasalarını sarstı ve enerji güvenliği konusundaki endişeleri artırdı. Amerika Birleşik Devletleri başlangıçta boğazdan güvenli geçişi hızla yeniden sağlayabileceğine dair güven gösterse de, sahadaki durum siyasi söylemin önerdiğinden çok daha karmaşık çıktı.

Başlangıçtan itibaren Trump yönetimi, deniz refakat operasyonlarına katılmak için Japonya ve Avustralya da dahil olmak üzere müttefiklerden destek aradı. Her iki ülke de, istikrarsız bir bölgesel çatışmaya doğrudan dahil olmanın riskleri konusunda daha geniş bir belirsizliği yansıtarak, bu teklifi reddetti. Amerikan deniz gücünün üstünlüğünün rotayı kolayca güvence altına alacağı varsayımına rağmen, ticari işletmeciler bölgeden geçişin güvenli olduğuna ikna olmamışlardı.

Çatışmanın tırmanmasından bu yana, onlarca ticari geminin Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi ve Umman Körfezi'nde taciz veya saldırılara maruz kaldığı bildirildi. İranlı yetkililerin önemli nakliye hatları boyunca yerleştirildiği iddia edilen deniz mayınları konusunda uyarıda bulunmasının ardından endişeler daha da arttı. Pentagon değerlendirmelerine göre, bu mayınların temizlenmesi aylar sürebilir ve ticari gemiler ve sigortacılar için başka bir tehlike katmanı oluşturabilir.

Tahran ayrıca, geçiş kuralları uygulayarak ve İran karasularında seyreden gemilerden geçiş ücreti talep ederek deniz trafiği üzerindeki kontrolü sıkılaştırmaya çalıştı. İran'ın boğazdan geçişi denetlemek için yeni bir otorite kurduğu yönündeki raporlar, artan belirsizliğe katkıda bulunarak bölgedeki nakliye faaliyetlerini önemli ölçüde azalttı.

Askeri analistler, boğaz çevresindeki herhangi bir çatışmada coğrafyanın İran'ı büyük ölçüde desteklediğini söylüyor. Basra Körfezi'nin kuzey kıyı şeridi ve Hürmüz Boğazı boyunca konumlanan İran, füzelerini, insansız hava araçlarını ve hızlı saldırı botlarını çok az uyarı ile konuşlandırabilir. ABD muhripleri ve uçakları sınırlı sayıda refakatli gemiyi savunabilecek kapasitede olsa da, bu tür operasyonları uzun süre sürdürmek muazzam askeri kaynaklar ve sürekli gözetim gerektirir.

Uzmanlar, özellikle ticari gemilerin kendi savunma yetenekleri olmadığı için, tek bir Amerikan savaş gemisinin gerçekçi olarak aynı anda sadece birkaç ticari gemiyi koruyabileceğini belirtiyor. Güvenli geçişi sağlamak, sürekli hava devriyeleri, istihbarat izleme ve potansiyel olarak kıyı boyunca veya yakındaki adalardaki İran fırlatma üslerine doğrudan baskınlar gerektirecektir.

Büyük bir deniz ve hava gücü konuşlandırmasıyla bile, Özgürlük Projesi'nin boğazdan normal ticari trafiği geri getirmesi beklenmiyordu. Su yolundan her gün yaklaşık 130 gemi geçiyor; bu da iki günde sadece iki geminin refakat edilmesinin operasyonun sınırlamalarının çarpıcı bir örneği olduğunu gösteriyor.

Bölgesel gerilimler de görevi karmaşıklaştırdı. Raporlar, Suudi Arabistan'ın operasyonun Tahran ile daha geniş bir çatışmaya dönüşmesinden korkarak Washington'a hava sahasına ve askeri üslerine erişim izni vermeyi reddettiğini gösteriyordu. İran, ticari trafiğe eşlik eden yabancı deniz kuvvetlerinin düşman güçler olarak değerlendirileceği konusunda defalarca uyarıda bulunmuştu.

Bu arada, normal seyrüseferin ne zaman yeniden başlayacağına dair belirsizlik devam ederken, binlerce denizci Körfez'de mahsur kalmış durumda. Analistler, deniz kuvvetlerinin acil tehditleri azaltabileceğini ve bazı nakliyecileri rahatlatabileceğini, ancak tırmanma riskinin yüksek olduğu tartışmalı bir deniz geçiş noktasında ticari güveni kolayca yeniden tesis edemeyeceğini savunuyor.