Üçlü, kuantum mekanik tünelleme alanındaki çalışmalarıyla fizik Nobel'i kazandı

Salı 07 Ekim 2025 - 15:56

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, kuantum mekanik tünelleme alanındaki çalışmaları nedeniyle 2025 Nobel Fizik Ödülü'nü Amerika Birleşik Devletleri merkezli üç bilim insanına verdi.

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi tarafından Salı günü açıklanan ödül, Aralık ayında "makroskobik kuantum mekanik tünelleme ve bir elektrik devresinde enerji kuantizasyonunun keşfi" nedeniyle John Clarke, Michel H. Devoret ve John M. Martinis'e takdim edilecek.

Üçlünün deneyleri, kuantum mekanik özelliklerinin makroskobik ölçekte somutlaştırılabileceğini gösterdi, ödülü veren kuruluş yaptığı açıklamada belirtti.

Çalışmalarının "kuantum kriptografisi, kuantum bilgisayarlar ve kuantum sensörler de dahil olmak üzere yeni nesil kuantum teknolojisinin geliştirilmesi için fırsatlar sağladığı" belirtildi.

Kaliforniya Üniversitesi'nde profesör olan İngiliz asıllı Clarke, ekibin keşfinin "bir bakıma kuantum hesaplamanın temeli" olduğunu söyledi.

"Şu anda bunun tam olarak nereye uyduğu benim için tam olarak net değil," diye ekledi.

Kuantum hesaplama, parçacıkların en küçük ölçeklerde nasıl davrandığını inceleyen bilim olan kuantum mekaniğinin prensiplerini kullanarak hesaplamaları geleneksel bilgisayarlardan çok daha hızlı gerçekleştiren yeni bir hesaplama türüdür.

Nobel Fizik Komitesi Başkanı, kuantum mekaniğinin "tüm dijital teknolojinin temeli" olduğunu belirtti.

Clarke, Nobel basın toplantısında telefonla yaptığı açıklamada, "Tamamen şaşkınım. Elbette bunun bir Nobel Ödülü'nün temeli olabileceği hiç aklıma gelmemişti," dedi. "Kısacası, hayatımın sürpriziydi."

Diğer ödül sahiplerine, "Katkıları gerçekten çok büyük," diyerek övgüde bulundu.

Fransa doğumlu Devoret, Yale Üniversitesi ve Martinis'in de profesör olduğu Kaliforniya Üniversitesi'nde profesördür.

11 milyon İsveç kronu (1,17 milyon dolar) tutarındaki ödül, üçü arasında eşit olarak paylaştırılacak. Cep telefonundan konuşan Clarke, "Cep telefonlarının çalışmasının altında yatan sebeplerden biri tüm bu çabadır." diye ekledi.

Nobel Fizik Komitesi Başkanı Olle Eriksson, "Yüzyıllardır süregelen kuantum mekaniğinin sürekli olarak yeni sürprizler sunmasını kutlamak harika bir duygu." dedi.

"Ayrıca, kuantum mekaniği tüm dijital teknolojinin temeli olduğu için son derece faydalı." dedi.

Nobel Fizik Ödülü, disiplindeki en prestijli ödül olarak kabul ediliyor ve geçmişte kazananlar arasında Albert Einstein, Pierre ve Marie Curie, Max Planck ve kuantum teorisinin öncülerinden Niels Bohr gibi bilim tarihinin en etkili isimlerinden bazıları yer alıyor.

Geçen yılki ödülü, yapay zeka patlamasını tetikleyen makine öğreniminin yapı taşlarının oluşturulmasına yardımcı oldukları için ABD'li bilim insanı John Hopfield ve İngiliz-Kanadalı Geoffrey Hinton kazanmıştı.

Nobel Ödülleri, dinamit icadıyla zengin olan İsveçli iş adamı, kimyager ve mucit Alfred Nobel'in vasiyeti üzerine kurulmuştur. 1901'den bu yana, ara ara ara verilse de, ödüller her yıl bilim, edebiyat ve barış alanlarındaki önde gelen başarıları ödüllendirmekte ve ekonomi alanında da bu ödüllere sonradan bir yenisi eklenmektedir.

Fizik ödülü, iki ABD'li ve bir Japon bilim insanının -Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell ve Shimon Sakaguchi- insan bağışıklık sisteminin işleyişi üzerine yaptıkları çalışmalarla tıp ödülünü kazanmasının ardından bu hafta verilen ikinci Nobel ödülü oldu.

Kimya ödülü Çarşamba günü, ardından edebiyat, barış ve ekonomi ödülleri ise sonraki günlerde sahiplerini bulacak.

Fen, edebiyat ve ekonomi ödülleri, Alfred Nobel'in ölüm yıldönümü olan 10 Aralık'ta Stockholm'de düzenlenen bir törenle İsveç Kralı tarafından sahiplerine takdim edilecek ve aynı törende altın madalyaları da takdim edilecek.

Cuma günü açıklanacak olan barış ödülü ise Oslo'da ayrı bir törenle verilecek.