Yeni Kızılay yasası, Türkiye'nin insani yardım kolunu güçlendirmeyi amaçlıyor.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, ülkenin en eski ve en tanınmış kurumlarından biri olan Türk Kızılayı'nı yeniden tanımlayacak ve güçlendirecek bir yasa tasarısını görüşmeye hazırlanıyor.

İktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) milletvekilleri tarafından Parlamento'ya sunulan Türk Kızılayı Kanunu tasarısı, örgütün yasal statüsünü düzenlemeyi, insani görevini netleştirmeyi ve afet müdahalesi, sağlık hizmetleri ve acil durum koordinasyonunu iyileştirmek için tasarlanmış operasyonel araçları genişletmeyi amaçlıyor.

Destekçileri, bu yasayı , bir buçuk yüzyılı aşkın süredir Türkiye'nin insani yardım alanının merkezinde yer alan bir kurum için uzun zamandır beklenen bir modernizasyon çabası olarak nitelendiriyor .

1868 yılında Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde "Yaralı ve Hasta Askerlere Yardım Osmanlı Derneği" olarak kurulan Kızılay, imparatorluğun savaşları ve insani krizleri sırasında ortaya çıktı. Daha sonra daha geniş Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Hareketi'nin bir parçası haline geldi ve cumhuriyetin kurulmasının ardından Türk Kızılayı'na dönüştü.

Kuruluş, tarihi boyunca savaş yardımı ve mülteci desteğinden depremlere, salgın hastalıklara ve uluslararası insani yardım operasyonlarına kadar Türkiye'nin en önemli acil durumlarında öne çıkan bir rol oynamıştır.

Çalışmaları özellikle 1999 Marmara depremi, Suriye mülteci krizi ve 6 Şubat 2023'te meydana gelen ve 50.000'den fazla insanın ölümüne ve milyonlarca insanın Güney Türkiye genelinde yerinden edilmesine neden olan yıkıcı ikiz depremler sırasında görünür hale geldi.

Türkiye sınırlarının ötesinde, Kızılay giderek Ankara'nın daha geniş kapsamlı afet diplomasisi ve yardım çalışmalarıyla uyumlu önemli bir insani yardım kuruluşu olarak öne çıkmıştır . Kuruluş, Suriye, Gazze ve Afganistan'dan Somali, Pakistan ve Ukrayna'ya kadar uzanan çatışma bölgeleri ve afet bölgelerinde acil yardım, gıda yardımı, barınma ve tıbbi destek sağlamıştır.

Kızılay ayrıca, mülteci yardımı, yetim desteği, sağlık projeleri ve yerel ortaklıklar ve ulusal Kızılay dernekleri aracılığıyla yürütülen Ramazan ve Bayram yardım kampanyaları da dahil olmak üzere, yurtdışında uzun vadeli insani yardım programları sürdürmüştür.

Yeni öneri, bu rolü daha sağlam yasal temellere oturtmayı amaçlıyor.

Tasarı özünde, Kızılhaç'ı Cenevre Sözleşmeleri ve Uluslararası Kızılhaç ve Kızılhaç Hareketi ilkeleri çerçevesinde faaliyet gösteren Türkiye'nin resmi ulusal insani yardım kuruluşu olarak tanımlamaktadır.

misyonu genişletmek

Parlamentoya sunulan metne göre, Kızılay'ın misyonu, ayrımcılık yapmadan savunmasız nüfuslara yardım etmek, hastalıkları önlemek, sağlık koşullarını iyileştirmek ve afetler, acil durumlar ve savaş zamanlarında acıları hafifletmektir.

Öneride Kızılay, Cenevre Sözleşmeleri kapsamında Türkiye'nin ulusal olarak tanınan insani yardım kuruluşu olarak resmen tanımlanmakta ve bu uluslararası yükümlülüklerle bağlantılı münhasır hak ve sorumluluklar verilmektedir.

Ayrıca, kuruluşun adını, bayrağını ve amblemini yasal koruma altına alarak, bunları uluslararası alanda korunan tarafsızlık ve insani yardım sembolleri olarak tanır.

Kızılay sembollerinin veya markasının yetkisiz kullanımı, yalnızca onun yetkisi altında kurulmuş kurumlar tarafından kullanılması yasaklanacak; destekçileri bu adımın, kötüye kullanımı önlemeyi ve örgütün yurt içinde ve yurt dışında güvenilirliğini korumayı amaçladığını söylüyor.

Tasarı, Kızılay'ın kriz dönemlerindeki operasyonel yetki alanını önemli ölçüde genişletiyor. İlgili kamu kurumlarıyla koordinasyon içinde, örgüt gözaltı merkezlerini ve savaş esirlerinin veya sivillerin tutulduğu yerleri ziyaret etme, insani koşulları izleme, kayıp kişileri araştırma, ailelerle iletişimi kolaylaştırma ve yardım ulaştırma yetkisine sahip olacak.

Aynı zamanda mahkum takaslarında ve aile birleşimi çabalarında aracı görevi de görebilir.

Bu görevleri yerine getirmek için Kızılay, devlet kurumlarıyla yapılan resmi protokoller aracılığıyla, yalnızca yetkili personel ve insani amaçlarla sınırlı olmak üzere, gerekli kişisel verilere kontrollü erişim sağlayacaktır.

Bu öneri ayrıca, kuruluşun afetzede veya yerinden edilmiş nüfusun barındığı tesislere erişerek insani gözlem ve raporlama yapmasına da olanak tanıyor.

Tasarıda dikkat çeken bir diğer madde ise uluslararası insani yardımın merkezileştirilmesidir. Tasarıya göre, Kızılhaç, Uluslararası Kızılhaç ve Kızılhaç Dernekleri Federasyonu, Uluslararası Kızılhaç Komitesi ve ortak ulusal dernekler tarafından Türkiye'ye gönderilen mali ve ayni yardımları alma ve dağıtma konusunda tek yetkili kurum olacak; destekçileri bu çerçevenin acil durumlarda parçalanmayı ve mükerrerliği azaltacağını söylüyor.

Yeni yetkililer

Belki de en önemli reformlar tedarik ve afet lojistiği ile ilgili olanlardır.

Yasa, Kızılay ve bağlı kuruluşları tarafından sağlanan afetlere hazırlık sistemlerini, geçici barınma ürünlerini, ilk yardım hizmetlerini ve insani lojistik hizmetlerini "stratejik tedarik" olarak sınıflandırmaktadır.

Bu, kamu kurumlarının standart Kamu İhale Kanunu prosedürlerine gerek kalmadan Kızılay'dan doğrudan bu tür hizmetleri temin etmelerine olanak tanırken, şeffaflık, denetim ve kamu kaynaklarının verimli kullanımını da sağlayacaktır.

Destekçiler, bu değişikliğin son dönemdeki felaketlerden alınan dersleri yansıttığını, bu felaketlerde hız ve tedarik güvenliğinin uzun tedarik süreçlerinden daha kritik önem taşıdığını söylüyor.

Bu öneri aynı zamanda kurumsal iş birliğini de güçlendiriyor. Kamu kurumları, kamu yararına uygun görüldüğü takdirde Kızılay'a ücretsiz olarak ekipman ve taşınabilir varlıklar tahsis edebilirken, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın elinde bulunan sosyal yardım verileri, mükerrerliği önlemek ve savunmasız nüfuslara daha etkili bir şekilde ulaşmak için protokoller aracılığıyla paylaşılabilir.

Tasarıda yer alan bir diğer temel unsur ise mali ve operasyonel muafiyetlerdir. İnsani yardım amacıyla ithal edilen tıbbi ve bilimsel ekipmanlar gümrük vergilerinden muaf tutulacak, ayrıca kamu hizmeti faaliyetleriyle bağlantılı çeşitli ücretler de kaldırılacaktır.

Kızılay'ın en büyük ve en görünür operasyonlarından biri olan kan hizmetlerine özel önem veriliyor. Öneriye göre, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), kamu hastanelerine ve üniversite sağlık kuruluşlarına sağlanan kan ürünleri için kuruluşa doğrudan ödeme yapacak.

Tasarı ayrıca, savaşlar, afetler ve olağanüstü durumlar sırasında aktif olarak çalışan Kızılay personeline de parasal tazminat ödenmesini öngörerek, onları Türk yasaları kapsamında tanınan diğer ön cephe çalışanlarıyla aynı konuma getiriyor.

Kızılay'ın iç yönetimi, cumhurbaşkanı tarafından onaylanan bir tüzük ile düzenlenmeye devam edecek; yeni mevzuatın yetersiz kaldığı durumlarda ise Türk Medeni Kanunu ve Dernekler Kanunu uygulanacaktır.

Destekçileri için bu öneri, idari bir güncellemeden daha fazlasını temsil ediyor. Onlar bunu, Türkiye'nin en eski insani yardım kuruluşlarından birini, daha sık yaşanan afetler, bölgesel istikrarsızlık ve giderek karmaşıklaşan yardım operasyonlarıyla karakterize edilen bir döneme hazırlama çabası olarak tanımlıyorlar.

Kabul edilmesi halinde, bu yasa Kızılay'a daha net bir yasal yetki, daha güçlü operasyonel araçlar ve Türkiye'nin başlıca insani yardım kuruluşu olarak daha belirgin bir kurumsal rol sağlayacaktır.